به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، چهارشنبه بیست و هفتم آبان ماه سال ۱۴۰۵، اتاق ۴۰۲ حوزهی هنری، شاهد تلاقیِ دلدادگانِ ادبیات و پویندگانِ مسیرِ عرفان بود. در حالی که نسیمِ آرامِ اشعارِ مولانا در فضا میوزید، چهرههای آشنا و علاقهمندانِ همیشگی گرد هم آمدند تا در صد و چهل و هشتمین نشست از سلسله نشستهای هفتگی «مثنویخوانی»، با روایتگریِ محمدرضا سنگری، به سفری در اعماقِ معنا سفر کنند.
نوایِ آغازین؛ از دلنوازیِ شهریار تا بابِ انتظار
طبق سنتِ جاری در این نشستها، «حشمتالله نوروزی»، هنرمند و نگارگر، با آوازی دلانگیز، سکوتِ اتاق را شکست. او با قرائت غزلی از محمدحسین شهریار، جانی تازه به کلمات بخشید؛ غزلِ سرشار از حسرت و انتظار که مطلع آن چنین بود:
تا کی در انتظار گذاری به زاریام
باز آی بعد از این همه چشمانتظاریام
دیشب به یاد زلف تو در پردههای ساز
جانسوز بود شرح سیهروزگاریام
پس از این قرائتِ این غزل شهریار، محمدرضا سنگری در تحلیلِ این غزل، با اشاره به اینک شهریار، بهراستی «شهریارِ شهرِ غزل» است افزود: محوریت این غزل بر مفهوم «انتظار» استوار است. تجربهی انتظار و گذراندنِ روزگار در سایهی آن، فرآیندی بسیار دشوار و نوعی جانکندن است؛ چنانکه اگر این انتظار با مراقبه و حضورِ قلب همراه نباشد، تنها به رنج بدل میگردد.» وی همچنین یادآور شد که انتظار، گویی تصویرِ زیستِ خودِ شهریار بوده و تمامِ زندگی او در پرتوِ این مفهوم گذشت.
تالاشِ مفاهیم؛ از آزادیِ طوطی تا دامهایِ چهارگانه
با ورود به بخش اصلیِ نشست، بحث به قصهی مشهور «طوطی و بازرگان» کشیده شد. سنگری با نگاهی نمادین تبیین کرد که آزادیِ طوطی، تنها به معنای رهاییِ یک پرنده نیست، بلکه این آزادی، در واقع رهایی و بیداریِ خودِ بازرگان است. وی توضیح داد که مولانا پس از این واقعه، به بررسیِ آن عواملی میپردازد که شتابِ انسان را از مسیرِ حق منحرف کرده و برای او دامهایِ پنهان میسازند.
دانشگاه در این بخش، از یک مفهوم تأملبرانگیز سخن گفت: «دامهای چهارگانه». او توضیح داد که انسان در میانهی چهار جهت قرار دارد: پشت سر، سمت راست، سمت چپ و آنچه در برابرِ اوست. وی خاطرنشان کرد که آنچه «جلو» را تهدید میکند، «خوف» است؛ ترسی که میتواند «اکنونِ» ما را از بین ببرد؛ چرا که گذشته سپری شده و آینده هنوز از راه نرسیده است. در این میان، تنها سرمایهی واقعی انسان، «اکنون» یا همان لحظه حال است که به همگان بخشیده شده است. با این حال، دو خطر بزرگ، یعنی «یاس» و «غرور و کبر»، همواره در کمینِ این سرمایه هستند.
از شیرینیِ مدح تا سقوط در چاهِ خودشیفتگی
در ادامه، بحث به سوی هستیشناسی و جایگاه انسان در جهان کشیده شد. سنگری با بیانی شاعرانه گفت: انسان از نخستین لحظهی تولد، در مسیری به سوی مرگ گام برمیدارد. جهان خود یک آیه و نشانهی الهی است؛ اگرچه وحی رسمی متوقف شده، اما در وجودِ هر انسانی، ندایی درونی هست که مدام با او سخن میگوید، اما ما از شنیدنِ آن بازماندهایم.
او در تحلیلِ پیامدهایِ برخورداری از داشتهها، هشدار داد که اگر این داشتهها به کبر بدل شوند، مسیرِ سقوط آغاز میشود.
وی در توصیفِ مخاطره «مدح و ستایش» گفت: وقتی انسان را ستایش میکنند، شیرینیِ آن کوتاه و تلخیاش حتی کوتاهتر است، اما مدح مانند زهری است که در لایهی شیرینیِ آن پنهان شده است. وقتی انسان باور میکند فراتر از آنچه هست، است، در واقع دچار خودشیفتگی شده و سقوط او از اینجا آغاز میگردد. نخستین خودشیفته شیطان بود و انسان اگر مهار نشود، میتواند از او نیز فراتر رود.
او در پایانِ این بخش، به خطرناک بودنِ «مدایحِ دروغین» اشاره کرد و گفت که اگرچه این ستایشها شیرین هستند، اما میتوان از طریقِ نحوه بیان و سیاقِ سخن، پی برد که آیا این ستایشها بر پایه حقیقت است یا صرفاً چاپلوسیِ بیبنیاد. او تأکید کرد که مولانا با بهرهگیری از تجربههای زیسته خود، این مرزهای ظریف را با ما در میان میگذارد.
این نشست که در فضایی سرشار از تأمل و گفتگو همراه با قرائتِ آیات و ابیاتِ مثنوی ادامه یافت، بار دیگر بر ضرورتِ خودآگاهی در مسیرِ تعالیِ انسانی تأکید کرد.
تو مگو «آن مدح را من کی خورم؟
از طمع میگوید او، پی میبرم»
مادحت گر هجو گوید بر ملا
روزها سوزد دلت زان سوزها
گرچه دانی کو ز حرمان گفت آن
کان طمع که داشت از تو، شد زیان
آن اثر میمانَدَت در اندرون
در مدیح این حالتت هست آزمون
نظر شما