به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، نشست علمی «شکل‌گیری حافظه جمعی در خرده‌روایت‌های جنگ» ۱۱ آبان ماه با حضور فرامرز میرزایی، عضو هیئت علمی و رئیس دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، برگزار شد.

فرامرز میرزایی در این نشست که به همت گروه ادبیات دفاع مقدس در اندیشکده ادبیات پایداری برنامه‌ریزی شده بود ضمن ارائه تعریفی جامع از روایت و بررسی آرا و نظرات اندیشمندان در این زمینه، به تشریح کارکرد روایت در زندگی انسان به ویژه در دوران جنگ پرداخت و نقش روایت را در این زمینه بی‌بدیل دانست.

ایشان با اشاره به جایگاه روایت در حافظه جمعی یک جامعه با هدف انتقال تاریخ آن جامعه به نسل‌های آینده به موضوع نبرد روایت ها اشاره کرد و سپس به مدل پنج مرحله‌ای شکل‌گیری حافظه جمعی پرداخت و گفت: نقش خرده روایت‌ها در حافظه جمعی این است که شرح وقایع را جزئی و انسانی می‌کند.

او در تشریح کلان روایت‌ها و خرده روایت‌های مردمی در بازنمایی جنگ، به سه کلان روایت در بازنمایی رسانه‌ای جنگ اشاره کرد که شامل روایت رسانه‌های غربی حامی اسرائیل، روایت رسمی جمهوری اسلامی و روایت رسانه‌های مستقل و منطقه‌ای بود.

رئیس دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس ایرانی بودن را یک ارزش دانست و با اشاره به روایتی از یک راننده تاکسی که به دلاوری و شهامت ایرانیان در مواجهه با دشمن پرداخته بود، اظهار کرد: در میان رسانه‎‌های مستقل و منطقه‌ای می‌توان به شبکه الجزیره اشاره کرد که بلندگو و خرده روایت‌های مردمی بود.

او همچنین به نمونه‌هایی از خرده روایت‌های مردمی مثل میهمان‌نوازی اهالی ماسال در جنگ از خانواده‌های تهرانی، را بازگو کرد و سپس افزود: در پرسش‌های راهنما برای تحلیل خرده روایت جنگی سوالاتی مثل اینکه راوی کیست، موقعیت اجتماعی و خانوادگی او چیست، مکان و زمان روایت چه بوده، چه رخ داده، چه تجربه‌ای منتقل می‌شود، چه چیزی برجسته یا حذف می‌شود مطرح است.

این استاد دانشگاه در ادامه به معرفی طرح ملی «راوی وطن» که برای ثبت تجربه‌های زیسته و پرسش‌ها در تحلیل خرده روایت‌های جنگی طراحی شده، پرداخت و یادآور شد: این طرح تلاشی برای ثبت و نگهداری روایت‌های کمتر شنیده شده مردم برای نسل‌های آینده است و اهمیت طرح فقط در تعداد روایت‌ها نیست بلکه در فراهم کردن امکان شنیده شدن و حفظ تجربه‌های متنوع مردم است چراکه ثبت روایت امروز امکان فهم دقیق‌تر گذشته را برای فردا ممکن می‌کند.

دکتر فرامرز میرزایی با تاکید بر اینکه حافظه جمعی و خرده روایت‌ها تجربه ذی‌قیمتی را به ما نشان می‌دهند گفت: یک روایت کوتاه می‌تواند چهره انسانی یک رخداد بزرگ را آشکار کند.

او همچنین عنوان کرد: خرده روایت‌های داخلی‌ و خارجی به هم گره خورده‌اند و خرده روایت بی بی سی از بیرون واقعه‌ای است که در ایران رخ داده است ولی با توجه یه اینکه جهان یک دهکده جهانی است بر ما هم روایت‌ها اثر می‌گذارد.

رئیس دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس افزود: آنچه به اسم خرده روایت می‌شناسیم دارای وجه اشتراکاتی در درون و بیرون است و تفاوت‌ها در نوع روایت‌ها از جنگ در این است که در روایت داخل، دردها، و رنج‌ها نشان داده می‌شود ولی دیگری بیشتر به عظمت جنگ می‌پردازد. بر همین اساس هم خرده روایت‌ها از نگاه یک فرد ایرانی با یک آمریکایی متفاوت است، البته باید همه روایت‌ها بررسی شود اما اینکه قضاوت شود تا چه حافظه جمعی شکل گیرد، کار ما نیست.

در بخش دیگر این نشست نصرت الله صمدزاده دانش ضمنی را به عنوان اساس روایت مطرح کرد که بر اساس تجربه شخصی افراد است و ممکن است روایت هم نشده باشد.

او در ادامه سخنش به دانش علمی که براساس سیستم آکادمیک است پرداخت و اظهار کرد: گاه در خرده روایت‌ها می‌بینیم که غلبه بر دانش اتفاق می‌افتد و یک فرد از دانش ضمنی بر ضد خود استفاده می‌کند. ضمن اینکه روایت عموما توسط دیگری اتفاق می‌افتد و تجربه و مشاهدات افراد را تبدیل به روایت می‌کند و فکر می‌کنم دیگری که هنرمند هم است از کنشگر به سمت راوی خبره که روایت را ماندگار و اثرگذار می‌کند، پیش می‌رود.

جواد کامور بخشایش در بخش دیگر این نشست با بیان اینکه دانش ضمنی از جنگ از روایت شکل می‌گیرد، به بازآفرینی معنادار تجربه‌ها اشاره کرد و افزود: در اینجا این سوال مطرح است که در جنگ روایت، کدام روایت در حافظه ما شکل می‌گیرد روایت غالب یا مغلوب؟ الان نبرد روایت زمان و زمان است اما آنچه در حافظه جمعی ما شکل می‌گیرد روایت‌هایی است که با دانش ضمنی و علقه درونی ما همخوانی داشته باشد. او افزود: روایت الزاما برای کنشگر نیست ولی دانش ضمنی برای کنشگر است و حتی سوال و پاسخ آن هم روایت است. سوال این است که مؤلفه و شاخصه روایت طراز چیست؟ چراکه روایت بسیار پیچیده است و ما با آن زندگی را معنا می‌بخشیم و به همین دلیل هم نیاز به واکاوی بیشتری دارد.

محمدرضا سنگری در ادامه این نشست بحث راستی‌آزمایی خرده روایت‌ها را مطرح کرد و گفت: گاه یک واقعه روایت می‌شود تا روایت نشود و گاه روایت راست و صحیح می‌کنند تا دروغ نگویند. سوال دیگر این است که چطور درستی روایت را می‌توان فهمید؟ این پرسش از مواردی است که می‌توان روی آن بحث کرد.

میرزایی در پاسخ به این پرسش عنوان کرد: امروزه در روایت دروغ گفته نمی‌شود بلکه حذف می‌شود و باید رابطه علی معلولی را بررسی کرد تا ببینیم آیا بخشی از روایت حذف شده یا نه.