به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، چهارشنبه بیستم آبان ماه ۱۴۰۵، اتاق  ۴۰۲ حوزه‌ی هنری شاهد حضور دوستداران و علاقه‌مندان به اشعار مولانا بود. این جمع گرد هم آمده بودند تا در صد و چهل و هفتمین نشست از سلسله نشست‌های هفتگی «مثنوی‌خوانی» که با ارائه «محمدرضا سنگری» برگزار می‌شود، از مولانا بشنوند.

طبق هفته‌های گذشته، «حشمت‌الله نوروزی»، هنرمند و نگارگر، جلسه را با آواز شروع کرد و با نوایی دل‌انگیز غزلی از سعدی قرائت کرد که مطلع آن چنین بود:

تو را نادیدن ما غم نباشد
که در خیلت به از ما کم نباشد
من از دست تو در عالم نهم روی
ولیکن چون تو در عالم نباشد

رسم این جلسات بر این است که محمدرضا سنگری بعد از آوازخوانی حشمت‌الله نوروزی در توضیح غزل قرائت شده چند دقیقه‌ای صحبت می‌کنند و توضیحاتی ارائه می‌دهند. امروز هم سنگری پس از تامل در غزل قرائت شده، به تبیین لایه‌های پنهان کلام سعدی پرداخت.

وی با نگاهی دقیق به ساختار ادبی، به بررسی ایهام موجود در مصرع «تو را نادیدن ما غم نباشد» پرداخت که ایهام چگونه به کلام، چهره‌ای چندگانه و ابعادی تازه می‌بخشد.

سنگری با اشاره به اینکه این ظرفیت زبانی در تمامی زبان‌ها وجود دارد اما در فارسی به اوج شکوفایی خود رسیده است، وجوه مختلف این مصرع را چنین شرح داد: نخست آنکه اگر بخواهیم از غم خود به یار بگوییم، از همان ابتدا نباید غمی در میان باشد؛ دوم اینکه اگر یار حضور داشته باشد، دیگر جایی برای غم باقی نمی‌ماند و سوم اینکه این نوعی تسلی و اطمینان‌بخشی به یار است. به طور کل سعدی ظرافت خاصی را در این بافت کلامی به کار برده است. قبلا هم گفتم ما به زبان سعدی سخن می‌گوییم یا بهتر است بگوییم، سعدی با زبان ما سخن می‌گوید.

قصه طوطی و بازرگان: رهایی از بندِ خویشتن و داشته‌ها

با گذشت از مقدمات، جلسه به قلب داستان‌های مثنوی و روایت پرکشش «طوطی و بازرگان» رسید. در این بخش، استاد سنگری به تحلیل دقیق مقدمه‌چینی‌های مولانا پرداختند و بر این نکته تأکید کردند که مولانا با این همه قصه پردازی و مقدمه‌چینی، می‌خواهد ما را به یک حقیقت بزرگ رهنمون شود: اینکه وقتی چیزی را در قفس نگه داشته‌ایم، در حقیقت خودمان در قفس هستیم و تنها زمانی می‌توانیم از این زندان رها شویم که تمام داشته‌هایمان را رها کنیم.

 این استاد دانشگاه با استناد به آموزه‌های استاد «حسین انصاریان»، نمونه‌هایی از رهایی از خویشتن را روایت کردند. سنگری با ذکر خاطره‌ای از دوران نگارش کتاب «مادر آب»، به صحنه‌ عاشوراییِ حضور حضرت عباس (ع) در کنار نهر علقمه اشاره کرد؛ لحظه‌ای که ایشان می‌توانند با هزاران دلیل منطقی آب بنوشند، اما با رهایی از نیاز و خویشتن، از نوشیدن چشم‌پوشی می‌کنند. وقتی بر خویشتن پا می‌گذاریم، در حقیقت راه می‌افتیم و این همان رهایی است.

سنگری با نگاهی به شخصیت‌های داستان، خاطرنشان کرد که طوطی و بازرگان هر دو در بندِ خویش هستند؛ طوطی در بند آواز و بازرگان در بند کالا و تجارت. مولانا با انتخاب هوشمندانه‌ این شخصیت‌ها، نشان داد که تنها با رها کردنِ آنچه به آن وابسته‌ایم، می‌توان از زندانِ وجود و خویشتن رها شد. جلسه با تداوم قرائت اشعار و روایت داستان‌های مستند به آموزه‌های مولانا، به پایان رسید.

تن قفس‌شکل است‌، تن شد خار جان
در فریب داخلان و خارجان
اینْش گوید من شوم هم‌راز تو
وآنش گوید نی‌! منم انباز تو
اینش گوید نیست چون تو در وجود
در جمال و فضل و در احسان و جود
آنش گوید هر دو عالم آن تست
جمله جانهامان طُفیل جان تست
او چو بیند خلق را سرمست خویش
از تکبر می‌رود از دست خویش
او نداند که هزاران را چو او
دیو افکنده‌ست اندر آب جو
لطف و سالوس جهان خوش لقمه‌ای‌ست
کمترش خور کان پُر آتش لقمه‌ای‌ست
آتشش پنهان و ذوقش آشکار
دود او ظاهر شود پایان کار
تو مگو ‌«آن مدح را من کی خورم‌؟
از طمع می‌گوید او، پی می‌برم‌»