به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، نشست رونمایی کتاب «تأملاتی درباره معنای هنر»؛ با حضور محسن نفر نویسنده، منوچهر صدوقی‌سها فیلسوف، عرفان پژوه و نویسنده، سیدحسن شهرستانی پژوهشگر دین و ادبیات فارسی، در سالن شهید آوینی پژوهشکده  فرهنگ و هنر اسلامی برگزار شد.

کتاب، خواننده را به تفکر وامی‌دارد

در ابتدای این مراسم رونمایی، منوچهر صدوقی‌سها چاپ این کتاب را اتفاق مبارکی دانست و افزود: مهمترین مزیت این کتاب این است که خواننده خود را به تفکر وامی‌دارد.  کتاب باید علاوه بر ارائه اطلاعات، خواننده را وادار به تفکر کند و از این حیث کتاب «تأملاتی درباره معنای هنر» اثر بسیار مفیدی است.

صدوقی‌سها در ادامه با اشاره به اینکه تعریف هنر و حقیقت آن، تعریف عرفان و حقیقت آن و اشاراتی به بحث روایت سه مبحث عمده کتاب «تأملاتی درباره معنای هنر» است، بیان کرد: همانطور که وجود قابل تعریف نیست درباره هنر هم نمی‌توانیم جنس تعیین کنیم و حد مشخص کنیم. عالم مادی را حواس درک می‌کند و حواس باید واقع‌نمایی کند و واقعیت را بدون دخل و تصرف درک کند. اما وظیفه عقل درک مجردات است و هنر واجبات را ممکن و ممکن واجب می‌کند. 

او تاکید کرد: هنر امر ادراکی اختراعی است و خلق جز در ساحت خیال اتفاق نمی‌افتد. در این میان کار هنرمند شکستن حقیقت است چراکه خلاق است.

او درباره عرفان تصریح کرد: لفظ عرفان مشترک لفظی است بین دو معنا، اول عرفان به معنی الاعم و یکی اخص. برای مثال وارستگی و دانایی منحصر به دین و فرهنگ نیست و در عرفان اخص می‌توان به عرفان اسلامی اشاره کرد. عرفان سرآمد علوم انسانی است.

اساس، ولایت است

او ضمن اشاره به اسفار اربعه بیان کرد: محسن نفر در کتاب «تأملاتی درباره معنای هنر» به نبی و ولی و رسول اشاره کرده و در سفر چهارم هم می‌بینیم شخص کامل شده و برای ارشاد خلق الله می‌گردد و ولایت پیدا کرده است.

صدوقی‌سها مرتبه بالای نبوت را ولایت دانست و افزود که اساس ولایت است.

در بخش دوم نشست رونمایی کتاب «تأملاتی درباره معنای هنر» سیدحسن شهرستانی به زبان مشترک هنر و ادبیات پرداخت و گفت: هنر از فارسی میانه گرفته شده و در قدیم هم نقاشی و خوشنویسی و... فنون هنری و صنایع هنری که با ظرافت سروکار دارند نامیده می‌شدند.

او اظهار کرد: «هُ» پسوند برتری و فضیلت است و «نر» به معنای انسان است بنابراین ترکیب آن‌ها فضائل انسان است.

شهرستانی با تاکید بر اینکه هنر دامنه وسیعی دارد گفت: هنر معانی متعددی در متون مختلف داشته و ادبا از آن استفاده کرده‌اند، جایی تقوا و دانش و جایی دیگر جوانمردی است. تا اینکه عشق به عنوان عالی ترین جلوه هنر مطرح شد. وقتی شاعر می‌گوید «هنر آموز کز هنرمندی / درگشایی کنی نه دربندی» بحث از کرامت و جوانمردی هنر مطرح است.

این پژوهشگر دین و ادبیات فارسی تصریح کرد: عالم هنر حوزه خلق و آفرینش انسان است و خیال شاخصه و ویژگی مثبت آن محسوب می‌شود که با آرایه‌های ادبی مثل حسن تعلیل و حسن مطلع بروز می‌کند.

او با بیان اینکه شعر بیان هنری سخن است گفت: وقتی شعر نمی‌تواند یک پیام را منتقل کند کار موسیقی آغاز می‌شود. شعر بیان هنری و لطیف است و اگر شاعر بتواند علت زیبا در هستی، بیابد آن را بیان و استخراج می‌کند وگرنه آن را خلق می کند.

هنر شما را به عین الیقین و مشاهده می‌رساند

شهرستانی در بخش دیگر این نشست ابیاتی را قرائت کرد و به این نکته پرداخت که در موسیقی هستی و عرشی داستانی وجود دارد.

این مدرس دانشگاه بیان کرد: ادبیات ما پنجره‌ای روشن به علوم و معارف و آگاهی باز کرده و حیف است که از غفلت کنیم و کمتر به روح آن بپردازیم. هنر شما را به عین الیقین و مشاهده می‌رساند.

محسن نفر نویسنده کتاب «تأملاتی درباره معنای هنر» ضمن اشاره به آیه قرآن که به انتقاد ملائک به پروردگار درباره خلق انسان اشاره دارد تشریح کرد: اگرچه اوج خلق با محمد مصطفی (ص) و اهل بیت ایشان است اما بشر هم با سه مفهوم حکمت، علم و هنر پاسخ ملائک را داده است. اگر حکمت و هنر و علم از خلقت بشر حذف کنیم حق با فرشتگان است که بشر جز جنایت و خطا کاری انجام نداده است اما اگر سه ساحت مورد نظر را در نظر داشته باشیم، باید یادآور شویم که انسان‌هایی تجلی کرده‌اند که آبروی بشر را به جای خود نشاندند. با این نگاه حکیمان راه بر جهان شناسی و خداشناسی باز کردند، دانشمندان راه بر دانایی و روشنایی گشودند و هنرمندان در مسیر ارجمندی و فضیلت راهگشا هستند.

او با بیان اینکه هنر برزخی میان حکمت و علم است عنوان کرد: آزادی که در علم نداریم، محاصره‌ای که در جبر است و محدودیت‌هایی که در حکمت وجود دارد را در هنر کنار می‌زنیم. هنر به معنای فضیلت و ارجمندی و تعالی اخلاق در ادبیات ما آمده است. انسان از این هنر برتر است. ما با هنر هم به‌معنای فضیلت و هم به معنای آرت کار داریم و دغدغه این است که هنر به معنای آرت را به هنر با معنای فضیلت تبدیل کنیم.

او در ادامه سیر تطور هنر به معنای «آرت» و اینکه چطور انسان به فضیلت و ارجمندی بگراید را مطرح کرد.

ساحت‌های هنر

این هنرمند و نویسنده اظهار کرد: در هنر به معنای آرت، زیبایی مدنظر است. ساحت دیگر زیبایی‌ها، زیبایی‌های احساسی است که پیامبران از طریق آنها به قلوب افراد راه پیدا کردند و رأفت و نوع‌دوستی وفاداری را به آنها آموخته‌اند. ما از طریق مهارت‌ها، خوبی‌ها، نیکی و فضائل را به مخاطب انتقال می‌دهیم و این هنری است که مقرب به فضیلت است.

او ادامه داد: ساحت دیگر اثر هنری، ساحت عقلانی است که می‌گوید چطور می‌شود هنر، عقلانی شود که هنر احساسی و غریزی را هم گاه پوشش می‌دهد و نمونه آن شاهنامه فردوسی است. در کتاب «تأملاتی درباره معنای هنر» گفته‌ام که عرفان رازداری و هنر افشای راز است. در پاسخ به این سوال که به چه کسی اسرار حق می‌آموزند باید گفت فردی که مقرب است و سیر و سلوک داشته است. این فرد حق ندارد راز را به کسی بگوید وگرنه نه تنها سِری به او گفته نمی‌شود بلکه مجازات هم می‌شود مثل حلاج. کار هنرمند پرداختن به واقعیت نیست بلکه باید وارد حوزه ممنوعات شود و خیال هم در وادی ممنوعات است. این پنجره را خداوند برای بشر باز گذاشته است تا آنچه دوست دارد ببیند و نمی‌بیند را با شایستگی‌هایی که باید داشته باشد، آداب و تکنیک‌ها به خلق برساند.

نفر در بخشی از سخنانش یادآور شد که قران تمام شاخصه اعلای هنر را در خود دارد ضمن اینکه نمونه کامل هنر عقلانی است.

ساحت تصویر، پایین‌تر از ساحت شنیدن است

او ادامه داد: تنها هنری که بصری نیست، موسیقی است. خداوند تصویر خود را به بشر نشان نداده بلکه با صوت به پیامبر جلوه کرده و موسیقی مفتخر است که از جنس صوت است. ملت هم با شنیدن صوت پیامبران به آن‌ها گرویده و ملحق شده‌اند تا به عین الیقین برسند. به عبارتی دیگر صوت، ماده هنر موسیقی است.

این نویسنده با بیان اینکه ساحت تصویر و دیدن، پایین‌تر از ساحت شنیدن است عنوان کرد: معنای موسیقی فراتر از خودش است و افراد نظرات متفاوتی نسبت به آن دارند بنابراین قابل تفسیر است.

نفز اظهار کرد: در کتاب «تأملاتی درباره معنای هنر»، تمام تلاشم بر این بود تا از ساحت هنر به معنای آرت، هجرتی به ساحت ارجمندی و اخلاق داشته باشیم.

در پایان این نشست، کتاب «تأملاتی درباره معنای هنر» رونمایی شد و پوستر آن به امضای اساتید حاضر در این نشست رسید.