به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، این نشست در ادامه سلسله مباحث پیشین گردهمی طنزآمیز پیرامون «طنز در متون ادبی کهن» (که پیش‌تر بوستان سعدی، رباعیات عطار و مولوی را دربرمی‌گرفت)، بر آن بود تا نگاهی متفاوت و علمی به طنز در دیوان حافظ بیفکند.

دکتر امینی در ابتدای این گردهمی، با تأکید بر ضرورت تفکیک میان طنز موضوعی و طنز ادبی، رویکرد این جلسات را تشریح کرد.

به گفته‌ی وی، زبان ادبی متکی بر قابلیت‌های پنهان زبان و بینامتنیت است. او با نقد جریان‌هایی که به‌دلیل عدم درک دقیق بافت یا تکیه‌گاه‌های فرهنگی (ابرمتن‌ها) به برداشت‌های ناصواب از حافظ می‌رسند، بیان کرد: بسیاری از کسانی که درباره متون کهن قلم زده‌اند، به‌دلیل فقدان شناخت نسبت به بافت فرهنگی و تاریخی، به خطا رفته‌اند. درک حافظ بدون شناخت تکیه‌گاه‌های کلامی او، ما را به ورطه‌ی تفسیرهای سیاسی یا شخصی ناصواب می‌کشاند. هدف ما در این جلسات، نه حافظ‌شناسی به معنای متداول دانشگاهی، بلکه استخراج قابلیت‌های طنز در ساختار متن ادبی است.

بخش اصلی این نشست به بررسی بیت‌به‌بیت یکی از غزل‌های حافظ با مطلع «اگرچه باده فرحبخش و باد گل‌بیز است / به بانگ چنگ مخور می که محتسب تیز است» اختصاص یافت. 

امینی با ارجاع به تصحیح‌های معتبر از جمله اشاره به تحقیقات دکتر عیوضی، بر اهمیت بازخوانی دقیق واژگان تأکید کرد.

از منظر این استاد دانشگاه، حافظ در این غزل با استفاده از طنزی گزنده، به تقابل میان صورت ظاهری و حقیقت درونی محتسب و حاکمان زمانه می‌پردازد. 

وی با تحلیل بیت «در آستین مرقع پیاله پنهان کن / که همچو چشم صراحی، زمانه خونریز است»، تضاد رفتار زاهدانه ظاهری با عمل پنهانی را نقد کرد.

امینی با اشاره به تغییر معنای واژگانی همچون «فتنه» در دست سیاستمداران، هشدار داد که چگونه معنا در عرصه سیاست، از معنای دقیق علمی‌اش که آزمایش و شرایط سخت بوده، تهی شده و به ابتذال کشیده می‌شود.

در بررسی بیت «سپهر برشده پرویزنی‌ست خون‌افشان / که همچو چشم صراحی، زمانه خونریز است»، این پژوهشگر حوزه طنز به تصویرسازی حافظ از ناپایداری قدرت اشاره داشت. 

او با استناد به تاریخ و ادبیات کهن، کسری و پرویز را نمادهایی از قدرت‌های پوشالی دانست که در گذر زمان به هیچ بدل شده‌اند. این نگاه، تعریضی است به تمامی کسانی که غافل‌اند از آنکه «سپهر برشده» نه یک جایگاه امن، بلکه گردونه‌ای در حال چرخش است.

از منظر تحلیل‌گر، حافظ در این غزل با استفاده از طنزی گزنده، به تقابل میان صورت ظاهری و حقیقت درونی محتسب و حاکمان زمانه می‌پردازد. 

گفتنی است؛ گردهمی طنزآمیز با تدریس دکتر اسماعیل امینی، نویسنده، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه ادبیات و طنز یکی از گردهمی‌های آموزشی دفتر طنز است که هر هفته روزهای دوشنبه در حوزه هنری برگزار می‌شود.