به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، پنجاه و یکمین نشست «مسأله شهر» با موضوع «معماری بومی ایران» یک‌شنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ به همت پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی برگزار شد.

این نشست که به مسأله «وادی مقدس خیابان، تأملی در تبدیل مفهوم بعثت امت به فرم طراحی شهری» اختصاص داشت، با حضور وحید یامین‌پور، محمدمهدی ذوالفقارزاده، سیدرضا شهرستانی، مجید خرمشاد، محمدصالح شکوهی بیدهندی و سید محسن قندی برگزار شد.

در بخش نخست این جلسه سیدرضا شهرستانی، معمار و پژوهشگر معماری به «تجربه؛ بازخوانی تجربیات تبدیل مفهوم به فرم» پرداخت.

تجربه؛ بازخوانی تجربیات تبدیل مفهوم به فرم

وی در این جلسه به این نکته پرداخت که گاه معمار خود را جایگاه خدایی میبیند و گاه معمار خود را کاشف یک چیزی که در جهان وجود دارد، می‌داند بنابراین می‌خواهد آن را بیان کند و روایتگر باشد. او همه کار را بر گردن خود می‌داند و سعی می‌کند با معماری راویتگری کند. آنچه در ماجرا مصلی و باغ موزه دفاع مقدس شاهد هستیم این است که معمار اهل اینجا نیست و این موزه برای معمارش تقدسی ندارد و اهل جهاد و جنگ و فهم امام خمینی (ره) نیست.

او یادآور شد که بدون درک امام (ره) فهم انقلاب اسلامی ممکن نیست و کسی که زیست حرفه‌ای، اجتماعی و تفکریش متعلق به انقلاب اسلامی و امام (ره) نیست پس بسیجی امام را هم نمی‌شناسد و نمی‌تواند دفاع مقدس را فهم کند. چنین فردی نمی‌فهمد که دفاع مقدس یک عنوان ایدئولوژیک نیست یک عنوان موجودی است چون ولی خدا را در توسل‌ها، دیده‌ها، رفتارها حس کرده است.

شهرستانی با نقد تناسب در موزه دفاع مقدس عنوان کرد و گفت: این موزه ویترینی حاکمیتی است و ما در تبدیل محتوا به فرم متناسب با دوره کنونی عمل نکرده‌ایم. در دوره‌ای فرم‌های بتونی بسیار درخشان بود اما امروز ما نمی‌توانیم 9 هزار تن میلگرد را هضم کنیم پس تبدیل فرم به محتوا نباید نمادگرا باشد. ضمن اینکه افراد اهل هرکجا که باشند از آنجا می‌گویند و از همانجا هم می‌شنوند و بیان می‌کنند و بر همین اساس «دنیل لیبسکیند» که بر تاریخ یهود مسلط است و معمار خوبی نیز هست، موزه‌ای که می‌سازد هرکس وارد آن می‌شود بگوید یهودیان چقدر سختی کشیدند و آنها هولوکاست را تجربه کرده‌اند.

میدان امام حسین (ع) تجربه موفقی از میدان

مجید خرمشاد، شهرساز، که دیگر سخنران این نشست بود اظهار کرد: باید میدان در مقیاس شهری و منطقه‌ای ساخته شود. میدان امام حسین (ع) تجربه موفقی از میدان در خدمت مردم و تجمع است و وی معتقد است میدان را طبق تجربه و مکان رویداد و تجربه تاریخی باید با سیاست، مذهب، فرهنگ، هنر، اقتصاد و حتی تفریح مردم درگیر کرد.

وی همچنین افزود: دوگانه‌ای را می‌توان تعریف کرد که یکی ترجمه مفاهیم در تجمعات میادین و دیگری استقرار عناصر و ساختارها جهت بازنشر این مفاهیم است که به نظرم اگر بتوانیم میادین را در مقیاس محلی و شهری با تعریف عناصر ساختاری از جمله موضوع مسجد و کارکردهای مختلف محلی در کنار سامان بدهیم از تجربه‌ای که بخواهیم با یک تلاشی مفاهیم را به فرم تبدیل کنیم تجربه موفق‌تری خواهد بود. بنابراین باید مقداری عملکردی تر به فضای شهری نسبت به فضای معماری باید نگاه کرد. ضمن اینکه اگر بخواهیم مفهوم بعثت و مفاهیم مرتبط را به فضا تبدیل کنیم باید ببینیم هدف ما از حیات این فضاهای شهری در آینده چیست. همچنین باید اهداف متفاوتی مد نظر قرار گیرد تا بتوان حیات و پایداری این تجمعات را تضمین کرد. ضمن اینکه باید از همه تجربیات استفاده کرد تا مقتل شهدا یا ابنیه‌ای که آسیب دیده‌اند حفظ شوند و به صورت ویژه در مقتل رهبر شهید از آن استفاده کرد.

تاریخ از منظر حکمی؛ آمد و شد اسماء الهی

در دومین بخش از این نشست، وحید یامین‌پور، نویسنده و عضو هیئت علمی دانشگاه، با ارائه موضوع «شناخت مفاهیم اصلی پدیده تجمعات خیابان» گفت: در نگاه حکمی، تاریخ ظهور اسماء الهی است. تلقی خطی از تاریخ، اختراع مدرن محسوب می‌شود در حالی که از منظر حکما، تاریخ آمد و شد اسماء الهی است.

وی افزود: آن‌که دلش با حق است، پیچ‌های تاریخی را که ممکن است ۱۰۰ سال به طول انجامد، ادراک می‌کند و این ادراک کار هر کسی نیست.

کارکردهای چندگانه خیابان از گذر تا دیپلماسی عمومی

در سومین بخش نشست، محمدصالح شکوهی بیدهندی، شهرساز و عضو هیئت علمی دانشگاه، با اشاره به سابقه تاریخی خیابان در شهرهایی مانند تبریز، قزوین و اصفهان، به تشریح کارکردهای خیابان پرداخت.

وی خیابان را فراتر از محل عبور دانست و گفت: خیابان امروز سنگر امنیت است. آن‌هایی که به خیابان آمدند، آمدند تا خیابان را از دست ندهند و این فرایند تولید امنیت، یک فرایند کاملاً مردمی بود.

شکوهی بیدهندی با اشاره به کارکرد رسانه‌ای خیابان، به نقش ویژه زنان در حضور در عرصه خیابان تأکید کرد و گفت: خانم‌ها زودتر از آقایان حضور داشتند و این در مقابل آن خیابانی که دشمن می‌ساخت، بی‌نظیر است.

وی کارکردهای دیگری همچون خیابان به مثابه شبکه اجتماعی، دیپلماسی عمومی و امر به معروف و نهی از منکر را برشمرد و گفت: رهبر شهیدمان فرمودند بالاترین امر به معروف، امر به معروف از سوی حاکمان است. خیابان به تدریج به این سمت رفته و مردم با پلاکاردهای خود این مفهوم را منتقل می‌کنند.

این شهرساز در پایان با اشاره به نقش مردم در شکل‌دهی خیابان پیشنهاد کرد: مردمی که تا این اندازه فداکار و در صحنه هستند را باید در طراحی و فضا سهیم کنیم. مطمئناً ایده‌های آن‌ها از شهرسازان بهتر خواهد بود.

خدا اتفاقات جنگ را صحنه‌سازی کرده است

در ادامه این نشست، سید محسن قندی، شهرساز، با اشاره به الهی بودن اتفاقات جنگ، عنوان کرد: ما در مقطع حساسی هستیم و باید مراقبت کنیم که خدا این را صحنه‌سازی کرده است و ما نباید گم شویم.

وی افزود: در ابتدای جنگ، همه توجه‌ها به سمت تجمعات بود. ما در لایه مفهوم و فرم باید رفت‌وبرگشت‌هایی را داشته باشیم. مطالعات پژوهشی مفصلی در تاریخ انبیاء از جهت فرم معماری انجام داده‌ایم و دوره‌ای وجود دارد که هیچ اثری از آن نیست و هیچ خروجی فرمی از لحاظ معماری از آن وجود ندارد.