به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، اولین جلسه از دوره حرفه‌ای کارگاه‌های زبان و ادب فارسی تحت عنوان «وطن پارسی»، ۲۳ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ به میزبانی حوزه هنری فارس در شیراز برگزار شد.

در این رویداد، چهره‌هایی چون یوسفعلی میرشکاک با موضوع «زبان فارسی از خراسان تا فارس»، ناصر فیض با عنوان «فارسی، زبان پایداری»، قربان ولیئی با مبحث «گونه‌شناسی زبان و جهان عرفانی سعدی» و زهیر توکلی با موضوع «نقش زبان فارسی در استمرار هویت ایرانی» به ارائه مباحث تخصصی پرداختند.

محمود توسلیان، دبیر جلسه، در ابتدا اظهار کرد: دفتر پاسداشت زبان فارسی از بدو تأسیس به همت ناصر فیض، همواره بر این نکته تأکید داشته که زبان فارسی عمود خیمه این میهن است و پرداختن به آن، پرداختن به ریشه‌ها و هویت‌هاست. 

وی افزود: سلسله رویدادهای «وطن پارسی» با سفر به شهرهای مختلف و برگزاری کارگاه‌های تخصصی، این پیام را به مردم منتقل می‌کند که زبان فارسی صرفاً وسیله ارتباطی نیست، بلکه آثاری با این زبان خلق شده که مردم را به راستی و درستی رهنمون می‌کند.

زهیر توکلی، پژوهشگر ادبیات و تاریخ، در سخنرانی خود با اشاره به افول امپراتوری ساسانی بیان کرد: ایران پس از ساسانیان منقرض شد و نزدیک به ۹۰۰ سال طول کشید تا بار دیگر کشوری به نام ایران شکل بگیرد؛ این بار با شعار تشیع اثنی‌عشری و رهبری شیخ صفی‌الدین اردبیلی. 

توکلی، گفت: این پرسش کلیدی مطرح می‌شود که در این فاصله زمانی، چه عاملی باعث شد یاد ایران فراموش نشود، در حالی که قزلباش‌ها ترکمن بودند و شاه اسماعیل صفوی نیز به زبان فارسی تکلم نمی‌کرد.

وی در پاسخ ای پرسش، عنوان کرد: یکی از دلایل اصلی، ادبیات فارسی بود. توکلی ولایت فارس را یکی از کانون‌هایی دانست که توانست ادبیات فارسی را نجات دهد و به جزیره‌ای امن تبدیل شود. به گفته وی، در زمان حمله مغول، اتابکان فارس به رهبری سعد بن زنگی با همکاری بازاریان بزرگ شیراز و پرداخت طلا به مغولان، هرچند با فشار بسیار بر مردم، موفق شدند شهر شیراز را از گزند حملات در امان نگه دارند و همین موضوع سبب شد شخصیت‌هایی همچون میرشریف‌الدین جرجانی علی‌رغم اصالت گرگانی، در شیراز اقامت گزینند.

توکلی در ادامه به معرفی کتاب «جدال با سعدی در عصر تجدد» تألیف کامیار عابدی پرداخت و آن را دایرة‌المعارفی در سعدی‌شناسی با رویکردی نوین در تاریخ و نقد ادبی دانست. وی گفت: این کتاب نشان می‌دهد که سعدی در دوره تجدد، هدف حملات بسیاری قرار گرفته است.

توکلی با اشاره به شکست‌های ایران در جنگ با روسیه، مطرح کرد: از دست رفتن آذربایجان و ارمنستان، به شکل‌گیری «گفتمان عقب‌ماندگی» در میان روشنفکران ایرانی منجر شد. از همان دوره، عباس‌میرزا گروهی را برای فراگیری فرهنگ غرب و گروهی دیگر را برای ترجمه آثار غربی اعزام کرد. برخی از سفرنامه‌های نوشته‌شده توسط ایرانیان در آن دوره، به جای سفرنامه، «حیرت‌نامه» بود.

این پژوهشگر ادبیات و تاریخ با نقد این گفتمان تأکید کرد: ما هنوز هم تحت تأثیر گفتمان عقب‌ماندگی هستیم و خود را از زاویه دید اروپاییان ارزیابی می‌کنیم. وی به مجله «کاوه» در برلین به عنوان یکی از ارکان این گفتمان اشاره کرد و گفت: سید حسن تقی‌زاده که از نوابغ ایران بود، جمله معروف «ما باید از نوک پا تا فرق سر غربی شویم» را در جوانی بر زبان آورد، اما در پیری این جمله را پس گرفت.

توکلی در پایان خاطرنشان کرد: سعدی در این میان یکی از کسانی بود که به شدت مورد حمله قرار گرفت و این حملات سرِ افراط و تفریط‌های فراوانی داشته است.