به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، هفتاد و هشتمین جلسه «بیهقیخوانی» با حضور زهیر توکلی، ۲۵ آبانماه ۱۴۰۵ در سالن سلمان هراتی حوزه هنری برگزار شد. در این نشست، بخشهایی از تاریخ بیهقی با محوریت تصمیمهای سیاسی و نظامی سلطان مسعود غزنوی، ساختار اجتماعی دوران غزنویان و نقش چهرههایی همچون احمد حسن میمندی و قاضی حاجب در تحولات آن دوره بررسی شد.
توکلی در ابتدای این جلسه، یکی از اشتباهات بزرگ سلطان مسعود پس از رسیدن به سلطنت را پس گرفتن بخششهای برادرش از مردم دانست و گفت: یکی از خطاهای مهم سلطان مسعود این بود که دستور داد پولهایی را که برادرش به مردم بخشیده بود، پس بگیرند.
او در ادامه، با اشاره به مفهوم رعیت در ساختار اجتماعی آن دوره توضیح داد: در مواردی که اعیان و اشراف از لشکریان جداگانه مورد اشاره قرار میگیرند، منظور از مردم، رعیت هستند. البته همه رعیتها فاقد زمین نبودند؛ برخی مالک زمین بودند، اما ارباب نیز در زمین سهمی داشت. اربابها در گذر زمان تغییر میکردند و سهم مالکانه خود را دریافت میکردند. در مقابل، گروهی از رعیتها اساساً زمینی در اختیار نداشتند. خوشهچینها از جمله این گروه بودند که نه مالک زمین بودند و نه امکان کارگری به شکل معمول را داشتند.
این پژوهشگر در بخش دیگری از نشست، به جایگاه احمد حسن میمندی در دوره غزنویان پرداخت و اظهار کرد: احمد حسن میمندی در زمان سلطان محمود وزیر بود، اما در دورهای به کشمیر تبعید و زندانی شد. پس از به سلطنت رسیدن مسعود، او تصمیم گرفت میمندی را بار دیگر به وزارت منصوب کند. میمندی نیز با همراهی و تدبیر خود، نقش مهمی در ترغیب سلطان مسعود برای بازگشت به پایتخت ایفا کرد.

توکلی همچنین در ادامه شرح وقایع، به رفتار عریاره در برابر سلطان اشاره کرد و گفت: عریاره هر روز خود را به سلطان نشان میداد تا این پیام را منتقل کند که همچنان فرمانده نظامی هند است، اما قصد بازگشت به آن منطقه یا شورش ندارد. او در این دیدارها تنها نبود و قاضی حاجب نیز همراهیاش میکرد.
او در ادامه، با اشاره به جایگاه نظامی قاضی حاجب در دوره سلطان محمود، به یکی از اقدامات مهم او در خراسان پرداخت و توضیح داد: قاضی حاجب در زمان محمود از فرماندهان نظامی خراسان بود و پیش از ارسلان، فرماندهی طوس را بر عهده داشت. یکی از اقدامات مهم او مقابله با گروهی از ترکمانان بود که به خراسان آمده بودند؛ او با جنگهایی موفق توانست آنان را از منطقه بیرون براند.
توکلی در پایان، به اقدام سیاسی قاضی حاجب در جریان انتقال قدرت به سلطان مسعود اشاره کرد و گفت: پس از به سلطنت رسیدن محمد، قاضی حاجب وقتی از نزدیک شدن او به خراسان مطلع شد، به خطیب نماز جمعه نیشابور دستور داد خطبه را به نام سلطان مسعود بخواند. این اقدام در دیگر شهرهای خراسان نیز تکرار شد و در نهایت، سلطان مسعود در پی این همراهی و حمایت، قاضی حاجب را به فرماندهی سپاه منصوب کرد.
نظر شما