به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، نشست نقد و بررسی کتاب «خورشید از مغرب» و «جلوههای فاطمی در نگارگری»، ۷ مردادماه با حضور محمدعلی رجبی دوانی، سیدحسین شهرستانی، مرضیه علیپور نویسنده اثر و سعید طاووسی در پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی برگزار شد.
بخش نخست این نشست با توضیحات سیدحسین شهرستانی درباره معرفی نویسنده و تلاشهایش برای هنر شیعی و مظاهر آن، آغاز شد.
محمدعلی رجبیدوانی در این نشست گفت: خانم علیپور از زمان دانشجویی روحیه تحقیق، مطالعه و پژوهش را داشت، به اضافه یک ارق دینی و ملی که ما همه آن را لازم داریم تا آثار علمی تحقیقیمان مفید برای جامعه ایرانی اسلامی شود.
او ضمن تشکر از پژوهشکده فرهنگ و هنر برای چاپ این آثار عنوان کرد: ما مسئلهای درباره تصویرگری امور و مضامین معنوی داریم که حل نشدنی است. تصویر دو بعدی نقاشی، این مشکل را دارد که هرچیزی را نمیتواند نشان دهد ولی موسیقی و شعر بخاطر تک بعدی بودنشان با خیال همراه میشوند ولی در نقاشی بعد دوم خود یک حجاب برای نشان دادن است بنابراین هر چیزی را نمیتوان با این هنر نشان داد.
این نگارگر تصریح کرد: ما در نقاشی گرفتار روایت هستیم. در نقاشی مخصوصا اگر موضوع باطنی، معنوی و مقدس باشد کار ما با مسائلی چون نشان دادن چهره بانوان مقدس تاریخ اسلام سختتر میشود به طوریکه وقتی موضوعی را میخواهیم در ساحت قدسی بیان کنیم، نقاشی الکن میشود.
او با اشاره به ورود یکسری معانی به حوزه تصویر در روایتگری قدیم اظهار کرد: تا زمان کمالالدین بهزاد یکسری معانی وارد حوزه نقاشی شد و ما تصاویری را میبینیم که به ما برای استنتاج کردن جهتدهی کردند و در دوره جدید نگارگران سعی کردند روایت را بشکنند و به سمت نمادها بروند اما سوال اینجاست که چه نمادی؟ بنابراین این تغییرات هم، گونه دیگری از مشکلات را در پی داشت در حالیکه نماد باید بازگوکننده حقیقت باشد و در بیان بهتر نقشآفرینی کند و زبانی گویاتر باشد.
او ادامه داد: وقتی قرار باشد یک وجودی به نام حضرت فاطمه (س) را نشان دهیم که در هیئت انسانی ظهور کرده و نمایش باطن عالم هستی است، باید چه کنیم؟ نه در قالب قدیم و نه جدید نمیتوان کاری کرد و وقتی ورود به این عوالم میکنیم با مشکلات این چنینی مواجه میشویم. بعد از این موارد با فرم و رنگ و بافت سروکار پیدا میکنیم و بعد سراغ چیزهایی میرویم که از درون همین موارد است که مهمترینش نماد است. اگر قرار باشد حضرت فاطمه (س) را نشان دهیم، باید حتما بانو باشد ضمن اینکه چهرهگشایی در فرهنگ ما مشکل است بنابراین برای تصویر این بانوی بزرگ روبنده را گذاشتند و بعد برای انتقال و معرفی شخصیت حضرت فاطمه (س) فقط نام حضرت را نوشتهاند و اینگونه شد که به سمت نماد رفتیم و حضرت با نور نشان داده شد که ایشان مظهر نور هستند و ما از چنین شخصیتهایی چیزی بیشتر از این نمیتوانیم نشان دهیم.
این هنرمند تاکید کرد: یک نقاش دوست دارد معانی را ظهور دهد و با وجود محدودیتها هنوز هیچ نقاشی نتوانسته کاری انجام دهد که به صورت مستقیم به موضوع تصویر اهل بیت (ع) بپردازد.
او ادامه داد: کتاب «جلوههای فاطمی در نگارگری» کتاب خوبی است که به جوانب مختلف حضرت فاطمه (س) پرداخته و باید در قالب درس به دانشجو ارائه شود.
رجبی دوانی همچنین گفت: در کتاب «خورشید از مغرب» امر قدسی بیتصویر تبدیل به سنت عزاداری شده و مورد شهود مستشرقان قرار گرفته و مناسک عزاداری در ایران و هند مورد بحث قرار گرفته است.
در بخش دیگر این نشست سعید طاووسی به عنوان سخنران صحبت کرد. او گفت: کتابهای مرضیه علیپور آثار ارزشمند و درخوری هستند و ما نیازمند کتابهای مشابه آنها هستیم. علیپور ارزش این نگارهها را به خوبی درک کرده و در اختیار پژوهشگران قرار داده است.
او با تاکید بر اینکه شمایل و نشان دادن بزرگان دین باید تعدیل میشد و نه اینکه آثار قدیمی مخدوش شوند، بیان کرد: برخوردهای نامناسبی با آثار اصیل میشود که در عرصه نگارگری و تاریخ نگارگری با آن مواجه هستیم. ما در کار پژوهشی میتوانیم از نگارهها استفاده کنیم. ضمن اینکه برخی نگارهها جای عکس را میگیرند و در موضوعاتی چون تاریخ اجتماعی میتواند مفید باشد.
این پژوهشگر با نقد برخی بخشهای کتاب «جلوههای فاطمی در نگارگری» اینکه کتاب منتشر شده باید چاپ رنگی میداشت گفت: در نگارهها چیزهایی که مستند و تاریخی نباشد هم وجود دارد که لطمه به کار نمیزند. ضمن اینکه این کتاب بازنمایی حضرت فاطمه (س) در نگاه شیعه است لذا نویسنده نباید دنبال ارجاع و اثبات آن با روایات و معرفی منابع میرفت. همچنین ما مجبور نیستیم که هرچیزی در نگاره آمده را مستند کنیم چون نگاره بیشتر برخاسته از فرهنگ عامه است. ضمن اینکه برای افراد نباید القابی مثل پروفسور و... آورده شود.
مرضیه علیپور نویسنده کتاب «جلوههای فاطمی در نگارگری» گفت: این کتاب با هدف نگارههای فاطمی نوشته شده چراکه حضرت فاطمه (س) یکی از شخصیتهای مهم و برجسته شیعه هستند که با جانفشانی خودشان مذهب شیعه و مقام والای ولایت را استوار کردند ولی هنوز به قدر کافی و شایسته شناخته نشدند و این ضعف در فرهنگ و هنر شیعی قابل مشاهده است.
او ادامه داد: مقام و جایگاه حضرت فاطمه (س) به حدی بالاست که در قرآن با عنوان مشکات و کوثر مورد خطاب قرار گرفتهاند و بدون اعتقاد به ایشان که پل ارتباطی میان نبوت و امامت هستند دسترسی به دین درست امکانپذیر نیست و بر همین اساس شناخت شخصیت مقام والای حضرت فاطمه (س) مسئله مهمی است که بایستی مورد توجه قرار گیرد و معرفی شود.
او با تاکید بر اهمیت پرداخت به شخصیت حضرت فاطمه (س) یادآور شد که کاستیهای فراوانی در این زمینه وجود دارد و از آنجا که پژوهش مستقلی درباره نگارههای فاطمی انجام نشده وی به بررسی نگارههای با مضمون شخصیت این بانوی بزرگ بپرداخته است.
او افزود: سعی کردم مولفههای بصری نمادین که در این نگارهها وجود دارد را با آیات و روایت تطبیق بدهم. همچنین تلاش کردم کتاب «جلوههای فاطمی در نگارگری» را به دو قسمت تقسیم کنم و در یک بخش به مقامات معنوی و بعد نمادین حضرت فاطمه (س) در نگارهها و در بخش دیگر به وقایع زندگی ایشان و بعد جسمانی حضرت در نگارهها بپردازم. من با نگارش این کتاب خواستم دریچه کوچکی به سمت شناخت حضرت فاطمه (س) باز کنم و این کتاب پنجرهای به سوی شناخت ابعاد گسترده شخصیت حضرت فاطمه باشد.
این نویسنده در خصوص «کتاب خورشید از مغرب» نیز اظهار کرد: نگارش این کتاب از جایی شروع شد که چند سال پیش با من تماسی گرفته شد و از من پرسیده شد که آیا مستشرقان نقاشی در مورد مراسم عزاداری امام حسین(ع) انجام دادهاند؟ از همینجا این موضوع تبدیل به مشغله ذهنی برای من شد که این کار را انجام بدهم. در پژوهشها متوجه شدم که تصویرها اکثراً برای مستشرقانی بوده که در ایران سفیر بودند و خواستند روایتهایی که در ایران بیبینند را به جهان غرب و اروپا معرفی کنند. کار من از همینجا شروع شد و طی ۶ ماه طول کشید یک مقالهای را با همین موضوع بنویسم. در گام بعد این فکر به نظرم رسید که این کتاب میتواند مقدمهای شود برای افرادی که با این موضوع آشنا نیستند و ما شاهد کارهای بهتری شویم.
علیپور تصریح کرد: از آنجایی که یکی از مهمترین حوزههای مطالعاتی آیینهای سوگواری حسینی تاریخچه پیدایش، سیر تحول و تطور و مطالعه بسترهای مذهبی، اجتماعی و فرهنگی آنهاست؛ یافتن منابع میتواند در مطالعه دقیق این مراسم در بستر زمان و مکان مفید باشد و بررسی آثار مستشرقان هم میتواند به عنوان منبعی برای شناخت این مراسم در کشورهای دیگر در نظر گرفته شود. بر همین اساس هم من در این کتاب به بررسی نقاشی مستشرقی که از مراسم سوگواری امام حسین (ع) در کشورهای مسلمان و شیعهنشین پرداختم که امیدوارم سنگبنایی برای پژوهشهای بعدی باشد.
نظر شما