به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی به نقل از خبرگزاری آنا، فوتبال برای ما فقط یک ورزش نیست. برای میلیونها ایرانی، فوتبال زبان مشترک احساسات، امیدها، شکستها، غرور و حتی اعتراضهاست. هرگاه تیم ملی به میدان میرود، بخش مهمی از جامعه نیز خود را در زمین مسابقه میبیند؛ انگار سرنوشت نود دقیقه بازی، بازتابی از حال و هوای یک ملت است. از همین منظر است که کتاب «آن شب در دوحه» نوشته محمدحسن یادگاری، به متنی برای فهم جامعه ایران در یکی از حساسترین مقاطع معاصر تبدیل میشود.
جام جهانی ۲۰۲۲ قطر برای ایرانیان تنها یک رویداد فوتبالی نبود. این مسابقات در شرایطی برگزار شد که جامعه ایران با تحولات و تنشهای اجتماعی متعددی روبهرو بود و تیم ملی فوتبال نیز ناخواسته در میانه این فضای پیچیده قرار گرفته بود. در چنین بستری، محمدحسن یادگاری که خود از نزدیک در قطر حضور داشته، تلاش کرده است تجربه زیسته خود از این رویداد را با نگاهی جامعهشناسانه و فرهنگی روایت کند. نتیجه این تلاش، کتابی است که در مرز میان سفرنامه، گزارش میدانی و تحلیل اجتماعی حرکت میکند.
یکی از مهمترین ویژگیهای «آن شب در دوحه» این است که فوتبال را نه بهعنوان یک سرگرمی، بلکه بهعنوان یک پدیده اجتماعی مورد توجه قرار میدهد. نویسنده میکوشد نشان دهد چگونه یک مسابقه فوتبال میتواند به میدان بروز هویتهای فردی و جمعی تبدیل شود. در صفحات این کتاب، تماشاگران، رسانهها، شبکههای اجتماعی، بازیکنان و حتی حاشیههای مسابقات، همگی به عناصر یک روایت بزرگتر از جامعه ایران بدل میشوند؛ روایتی که در آن مفاهیمی، چون هویت ملی، قدرت، مقاومت، همبستگی و شکاف اجتماعی حضور پررنگ دارند.
از سوی دیگر، اهمیت کتاب در این است که نویسنده از موضع یک پژوهشگر علوم اجتماعی به فوتبال نگاه میکند. او تلاش نمیکند صرفاً خاطرات سفر خود را ثبت کند، بلکه میخواهد از خلال این تجربه، تصویری از مناسبات فرهنگی و اجتماعی جامعه ایرانی ارائه دهد. همین رویکرد باعث شده است «آن شب در دوحه» به اثری تبدیل شود که مخاطب آن تنها هواداران فوتبال نیستند؛ بلکه پژوهشگران علوم اجتماعی، فعالان رسانهای و علاقهمندان به مطالعات فرهنگی نیز میتوانند از آن بهره ببرند.
نکته مهم دیگر، توجه کتاب به مفهوم «تیم ملی» است. در بسیاری از کشورهای جهان، تیم ملی فوتبال یکی از مهمترین نمادهای هویت جمعی محسوب میشود. در ایران نیز چنین جایگاهی وجود دارد. نویسنده معتقد است تیم ملی همچنان یکی از معدود نقاطی است که میتواند اقشار مختلف جامعه را حول یک احساس مشترک گرد هم آورد. از این منظر، مسابقات جام جهانی قطر صحنهای برای بازتعریف نسبت مردم با هویت ملی و احساس تعلق جمعی به شمار میرفت.
در سالهای اخیر، ادبیات ورزشی در ایران عمدتاً به زندگینامه ورزشکاران، گزارش مسابقات یا روایتهای خاطرهمحور محدود بوده است. اما «آن شب در دوحه» نشان میدهد که ورزش میتواند موضوعی جدی برای روایتهای فرهنگی و اجتماعی باشد. همانگونه که جنگ، انقلاب یا تحولات سیاسی موضوع کتابهای تحلیلی قرار میگیرند، فوتبال نیز به دلیل نفوذ گسترده در زندگی مردم شایسته چنین توجهی است. این کتاب در حقیقت تلاشی برای گسترش مرزهای روایتنویسی در حوزه ورزش به شمار میرود.
انتشار این اثر در مجموعه «روایت ورزش» انتشارات سوره مهر نیز از همین منظر قابل توجه است. سالهاست که سوره مهر در حوزه تاریخ شفاهی، خاطرهنگاری و روایتهای اجتماعی فعالیت میکند و اکنون با ورود به عرصه روایتهای ورزشی، نشان داده است که ورزش نیز میتواند بستری برای فهم تحولات فرهنگی و اجتماعی باشد.
«آن شب در دوحه» در نهایت بیش از آنکه درباره قطر یا جام جهانی باشد، درباره ایران است؛ درباره مردمی که فوتبال را دوست دارند، از آن رنج میکشند، با آن شادی میکنند و گاه امیدهای خود را در آن جستوجو میکنند. کتاب یادگاری یادآور این حقیقت است که فوتبال در ایران تنها یک بازی نیست؛ آینهای است که میتوان در آن تصویر جامعه را دید. شاید به همین دلیل است که روایت یک سفر فوتبالی در دوحه، به روایتی از زندگی جمعی ایرانیان تبدیل شده است؛ روایتی که ارزش خواندن و تأمل دارد.
نظر شما