به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، نشست گونههای ادبیات خیابان در جنگ تحمیلی سوم با حضور محمدرضا سنگری مدیر اندیشکده ادبیات پایداری امروز ۱۲ خردادماه در سالن صفارزاده برگزار شد.
محمدرضا سنگری در بخش آغازین این نشست گفت: خیابان زاده جنگ است و ما در دوره معاصر سه جنگ را تجربهکردهایم. در هر حضورم در خیابان با پدیدههایی مواجه شدم که به این سوال پاسخ میدهد که چرا جنگ اینقدر برای هنرمندان، ادبا و صاحبنظران جذاب است.
وی افزود: جنگ معمولا پدیدهای چندان خوشایند نیست اگرچه در تاریخ گذشته جنگستایی هم داشتهایم. دلیل جذاب بودن جنگ این است که انسان شگفتی را دوست دارد و هر آنچه برایش لحظاتی درنگ ایجاد کند او را با چیز متفاوتی مواجه میکند. جنگ با درهمریختگی فضای عادی آغاز میشود و تفاوت میآفریند.
ویژگیهای جنگ
سخنران نشست گونههای ادبیات خیابان در جنگ تحمیلی سوم با بیان اینکه جنگ زاده انسان شگفت است عنوان کرد: دیرزادترین اثر حاصل از جنگ، رمان و زودبازدهترین هنر خلق شده از جنگ، شعار است. جنگ عظیمترین تجربههای بشری را میآفریند و تنگنا میسازد و انسان در تنگناها تلاش میکند تا راهی بیابد.
وی با بیان اینکه جنگ، تمدنساز است، گفت: جنگ معمار تمدنهاست و انسان را با همه ابعادش خلق میکند یعنی ویژگیهای انسان در جنگ بروز و ظهور پیدا میکند. جنگ بیش و پیش از مرگ زندگی میسازد و انسان را با خود مواجه میکند، بنابراین در جنگ جهان ذاتی و عاطفی انسان متحول میشود.
سنگری جنگ را عامل مواجهه انسان با بنیادیترین وجوه هستیاش دانست و یادآور شد که شاعران و نویسندگان در خلق آثارشان از مرگ و زندگی، عشق و نفرت، ترس و شجاعت، شکست و پیروزی و فداکاری و خیانتها بهره میبرند.
وی افزود: جنگ نمایشگاه فرهنگ جامعههاست و ما از آن ناگزید هستیم مطالعات نشان داده در ۳۵۰۰ سال گذشته ۱۴ هزار و ۵۰۰ جنگ را تجربه کرده و ۵ میلیون و ۳۰۰ نفر بر اثر جنگ کشته شدهاند. جنگ انسانبرانگیز است یعنی با جنگ همه عکسالعمل به خرج میدهند و همین دیگر افراد را بر میانگیزد تا به توصیف بپردازند.
سنگری با اشاره به اینکه جنگ در نگاه اقتصادی دارای چند رهاورد است یادآور شد که جنگ جلوهگاه حقیقت و روشنکننده حقایق است. وی همچنین میدان جنگ را میدان عمل دانست که باعث عیانشدن ادعاهای افراد میشود.
این سخنران عنوان کرد: از دیگر ویژگیهای جنگ این است که توانایی و ضعف را مشخص میکند و زمینهای فراهم میآورد تا دشمن را بشناسیم و فرصت بازیابی و بازشناخت دشمن و روشهایش را کسب کنیم.
سه برابر دیوان حافظ، شعر خلق شده
وی در بخش دیگری از سخنانش یادآور شد: جنگ فرصت تدارک آینده را هم مهیا میکند و نوعی فرجامیابی، فردانگری، پیشبینی و پیشگیری میسازد. جنگ زادگاه بزرگترین آثار ادبی جامعه است و زمینه خلق پدیدههای جدید ادبی را مهیا میکند.
سنگری با اشاره به میزان آثار تولید شده در جنگ سوم تشریح کرد: در کانال بیداری ملت از ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ تا ۵ اردیبهشت ماه ۱۴ هزار و ۶۱۸ اثر خلق شده و تا نودمین روز جنگ یک هزار ۴۵۰ قطعه شعر تولید شده که این میزان سه برابر دیوان حافظ با ۴۹۵ غزل است.
سخنران نشست گونههای ادبیات خیابان در جنگ تحمیلی سوم همچنین اظهار کرد: حوزه ادبیات جنگ بسیار گسترده است و این امر هم شامل بحث جغرافیایی، هم ترجمه به دیگر زبانها هم گستره طیفی (زنان، مردان و کودکان) و هم قالب آثار میشود.
وی ادامه داد: ادبیات خیابان بسیار متنوع است و از پلاکاردها، بیلبورد، رجز، سرود، نماهنگ، ترانه، تصنیف، عکس و شعر و متن و شعر، تابوت نوشته، میزنوشته را دربر میگیرد. ضمن اینکه آفرینندگان ادبیات خیابان یعنی مردم به همان اندازه که چهرههای شاخص هستند، ناشناخته هم هستند و نکته جالبتر این است که بخشی از این ادبیات را کودکان خلق میکنند.
سنگری با یادآوری اینکه بحث حرکت و حضور در خیابان امر تازهای نیست و ادبیات خیابان ادبیات تازهای نیست، مطالعه کتاب «شبکههای خشم و امید» را که به جنبشهای اجتماعی در عصر اینترنت پرداخته پیشنهاد داد.
وی همچنین خاطرنشان کرد: اولین نهضت خیابانی ایران در تاریخ سیستان و بلوچستان بوده است؛ وقتی که اسلام وارد ایران شد عمده حاکمان وابسته به بنیامیه بودند و حاکم سیستان برادر عبیدالله بن زیاد بود. یکسال بعد از شهادت حضرت علی (ع) و در زمانیکه فرمان سب علی بن ابیطالب به برادرش داده میشود، مردم در خیابان جمع میشوند و قیام میکنند و حاکم از شهر فرار میکند. در آن برهه همه شعار «یاعلی» «یا محمد» سر میدهند. بعد از شهادت امام حسین (ع) هم شعار «یا لثارات الحسین» در سیستان و بلوچستان سر داده شد که پیش از قیام مختار و توابین است.
این پژوهشگر اولین عنصر ادبی را شعار دانست که به معنای فریاد جنگ است.
وی همچنین تاکید کرد: همه حرکتهای بزرگ جهان شعار دارند و شعار در ادبیات کهن جهان هم وجود دارد.
شاخصههای شعار
سنگری در تشریح شاخصههای شعار گفت: شعار معمولاً کوتاه و موجز است و بهعنوان نماینده آرمانها، جهتگیریها و انگارههای یک حرکت عمل میکند. شعار، آرمان و ایمانی را که قابلیت بحث، تفسیر و بازخوانی دارد، بیان میکند؛ از همین رو میتواند در طول زمان دستخوش تغییر شود. همچنین شعار از ویژگیهایی چون آهنگ و موزون بودن، وجه حماسی و تأثیرگذاری برخوردار است. شعار میتواند دارای جنبههای ایجابی و سلبی باشد، قابلیت تکرار داشته باشد و گاهی نیز در پاسخ به یک شعار دیگر شکل بگیرد.
وی شعارهای مشهور و متداول، شعارهای مشهور با اندک تغییر و شعار نوساخته و نوخواسته را از انواع شعارها برشمرد و در اشاره به خصوصیت شعارها گفت: بخش قابل توجهی از شعارها را کودکان میسازند که بسیار هم طنازانه است.
سخنران نشست گونههای ادبیات خیابان در جنگ تحمیلی سوم در بخش پایانی این جلسه رجز را به عنوان یکی از گونههای ادبیات خیابان معرفی کرد و افزود: رجز به معنای حرکت تند و آهنگین است که نوعی شعر محسوب میشود که در تاریخ بین هماوردان در میدان بوده است. در هر رجز نکاتی مطرح میشود که به این اشاره دارد که ما چه کسانی هستیم، آرمان و خواسته ما چیست و دشمن ما کیست. بنابراین در رجز معرفی دشمن هم انجام میشود.
برجسته شدن وجه ملی در رجزها
وی ادامه داد: رجزها به اقتضای موقعیت مدام در حال تغییر هستند و به شدن رجز تحت تاثیر فرهنگ گذشته ایران است. در جنگ سوم، وجه زن و ملیت بر وجه دینی غلبه پیدا کرده است به طوریکه آثاری چون «ایران عاشورایی» را میشنویم. در رجزهای روزگار معاصر ملیت گستردهتر از نماد دینی است و رجزها سرشار از نمادهای ملی جغرافیایی هستند. این امر تا حدی شدت گرفته که میتوان گفت طی ۴۷ سال گذشته هرگز اینقدر شاهنامه به میدان نیامده است.
سنگری در پایان به وجود عنصر طنز در رجزخوانیهای خیابان اشاره کرد.
نظر شما