به گزارش روابطعمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، عباس حسیننژاد، مدیر دفتر طنز حوزه هنری، از نقش پررنگ و بیادعای طنزپردازان در «هجو دشمن» میگوید؛ از ظرافتی که جای فحش مستقیم را گرفته، از مرز باریک میان تندی و ابتذال و از نسلی تازهنفس که با هوشمندی ادبی، شلیکهای طنزآمیز خود را روانه جبهه مقابل کرده است.
عباس حسیننژاد، مدیر دفتر طنز حوزه هنری، معتقد است طنزپردازان در جریان جنگ اخیر نقشی قابلتوجه در پشتیبانی ادبی و فرهنگی از جبهه ایران ایفا کردند؛ نقشی که به گفته او بدون ادعا اما اثرگذار بوده است.
او با اشاره به مشاهدات خود از فضای فرهنگی این روزها گفت: «در این مدت، بهویژه در دو ماه جنگ اخیر و حتی در تجربه جنگ قبلی که در آن نوعی دفاع همهجانبه ازسوی ایران شکل گرفت، یک گروه فرهنگی نقش مهمی در پشتیبانی هنری، ادبی و فرهنگی از فضای جنگ بر عهده داشتند و آن هم طنزپردازان بودند. نکته مهم این است که این کار را بدون هیچ ادعایی در فضای رسانهای انجام دادند.»
حسیننژاد با اشاره به افزایش تعداد طنزپردازان در سالهای اخیر افزود: «خوشبختانه تعداد طنزپردازان روزبهروز بیشتر میشود و این برای ما بسیار خوشحالکننده است و واقعاً باعث مسرت ماست وقتی میبینیم جوانان و بسیاری از نوجوانان وارد این عرصه شدهاند، دشمن را میشناسند و میدانند باید چگونه با او مقابله کنند.»
مدیر دفتر طنز حوزه هنری ادامه داد: «در این فضا، طنزپردازان عملاً وارد معرکهای شدند که میتوان عنوان کلی آن را «جبهه هجو دشمن» گذاشت.
نکته جالب این است که در حجم بسیار زیادی از این هجوها، شاید بتوان گفت حدود هشتاد درصد از آنها، از محدوده حرفهای رکیک و زشت عبور نکرده است.
یعنی علیه دشمن تندی شده اما متنها به فضایی کشیده نشدهاند که دیگر نتوان آنها را بهصورت عمومی منتشر کرد.»
او با اشاره به تغییرات فضای فرهنگی و رسانهای در سالهای اخیر گفت: «باید پذیرفت که زمانه تغییر کرده است. در سینمای ما برخی تابوها شکسته شده و در شبکههای اجتماعی هم گاهی حتی جلوتر از آن حرکتهایی صورت گرفته و استفاده از بعضی کلمات عادیتر شده است.
با این حال در این جنگ شاهد یک حمله طنزآمیز بسیار گسترده ازسوی طنزپردازان ایرانی به مواضع دشمن بودیم؛ از پهلوی گرفته تا آمریکا و اسرائیل و کسانی که با این جریانها همکاری میکردند. تقریباً میتوان گفت هیچکس در جبهه مقابل از این شلیکهای طنز در امان نماند.»
حسیننژاد در ادامه با تأکید بر دشواری رعایت مرز میان هجو و بیادبی اظهار کرد: «رعایت مرز میان هجو و بیادبی کار بسیار سختی است. در محافل دوستانه طبیعی است که افراد یکدیگر را هجو یا حتی مسخره کنند. در سنت ادبی ما هم نمونههای زیادی از «اخوانیه»ها وجود دارد که بزرگان در فضای خصوصی نوشتهاند و طبیعتاً در آنها بیپروایی بیشتری دیده میشود.»
او درباره ظرافتهای ادبی هجو توضیح داد: «در ادبیات، وقتی فحش دادن بهشکل ادیبانه در قالب هجو مطرح میشود، نوعی رندی و ظرافت در آن شکل میگیرد که آن را شیرینتر میکند.
فحش مستقیم نه خلاقیت دارد و نه جذابیت ادبی؛ اما در هجو همان تندی با پوششی از ظرافت و بازی زبانی بیان میشود.»
به گفته مدیر دفتر طنز حوزه هنری، یکی از مفاهیمی که در آموزش طنز نیز به آن پرداخته میشود «قرینه صارفه» است: «یعنی نشانهای که باعث میشود مخاطب معنای پنهان را بفهمد، بدون اینکه کلمه صریحی گفته شده باشد. حتی در نوشتههای نوجوانان هم گاهی نمونههایی از این ظرافتها دیده میشود.»
حسیننژاد همچنین با اشاره به رشد طنز در فضای مجازی گفت: «بخشی از این اتفاقها به همان فضای «آتش به اختیار» هم برمیگردد؛ البته در وجه مثبت آن. یعنی هر کسی که توانسته، آمده و حرف دلش را در قالب طنز یا هجو بیان کرده است.
حتی با وجود محدودیتهایی که این روزها در اینترنت و شبکههای داخلی وجود دارد، افراد راههایی پیدا کردهاند تا آثارشان را منتشر کنند و بازخورد بگیرند. وقتی روند کار بعضی از این طنزپردازان را در کانالها یا صفحاتشان میبینیم، پیشرفت آنان کاملاً مشهود است.»
او در بخش دیگری از این گفتوگو به موضوع مرزبندی میان منتقدان داخلی و جریانهای همسو با دشمن اشاره کرد و گفت: «همیشه هم در این زمینه بحث و اختلاف نظر وجود دارد.
مثلاً اخیراً با یکی از دوستان درباره این موضوع بحث میکردیم که آیا میتوان کسانی را که در جبهه دشمن گاهی به نفع ما فعالیت میکنند با کسانی که در داخل کشور و در جبهه ما کار میکنند مقایسه کرد یا نه؟ به نظر من چنین مقایسهای درست نیست، چون در نهایت یکی در جبهه دشمن قرار دارد.»
مدیر دفتر طنز حوزه هنری با اشاره به دیدار خصوصی طنزپردازان با رهبر انقلاب در سالهای پیش نیز افزود: «در آن دیدار نکته جالبی درباره هجو مطرح شد؛ ایشان اشاره کردند که انگلیس حدود دویست سال در ایران حضور و نفوذ داشته اما حتی یک بار هم به نفع ایران کار نکرده است. ما باید امثال این دشمنان را هجو کنیم؛ چیزی که کاریکاتوریستهای ما در آن خوب عمل کردهاند ولی طنزپردازان ما ضعیف بودند.»
او در پایان تأکید کرد: «وقتی دشمنی آشکار میشود، دفاع هم طبیعی است و در چنین موقعیتی هجو میتواند یکی از مؤثرترین ابزارها باشد؛ ابزاری که هم ضربه میزند و هم با ظرافت و خلاقیت هنری همراه است؛ البته بعد از پایان جنگ احتمالاً فضای هجو در جامعه هم تغییر میکند. ممکن است مدتی دست هجو بازتر شود اما در نهایت عرف جامعه بهتدریج این فضا را تعدیل میکند و شکل بیانها نیز تغییر خواهد کرد.»
نظر شما