به گزارش روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی، سومین پاتوق عکس خانه عکاسان ایران با موضوع « واکاوی نگاه چریکی یک عکاس به جنگ» به میزبانی علی اصغر داودآبادی فراهانی با سخنرانی عکاسانی همچون فرهاد سلیمانی ،حسن قائدی، شاهرخ سلطان احمدی - خواهر زاده‌ کاظم اخوان - و محمد نخستین- پیشکسوت دفاع مقدس و فرمانده ادوات ستاد جنگ‌های نامنظم- در خانه عکاسان ایران برگزار شد.

داودآبادی فراهانی با اشاره به تقارن اتفاقی که برای شهید چمران رخ داد با آنچه در فلسطین و غزه شاهد هستیم، درباره اتفاقات منجر به اسارت احمد متوسلیان، محسن موسوی، کاظم اخوان و تقی رستگار و زمزمه‌های مبنی بر زنده بودن آنها و اسارتشان در اسرائیل، توضیحاتی ارائه کرد.

وی با تاکید بر اینکه امروز خلاء وجود شخصی مثل شهید چمران زیاد احساس می‌شود گفت: با وجود این خلاء، بزرگانی مثل شهید فخری‌زاده، شهید قاسم سلیمانی و کسانی که آرمان رهایی مظلومان فلسطینی را مدنظر داشتند ، این راه را دنبال کردند.

محمد نخستین :‌شجاعت در عکاسی از صحنه جنگ

«محمد نخستین»- فرمانده ادوات ستاد جنگ‌های نامنظم - در بخش دیگری از این نشست، درباره زمان تشکیل ستاد جنگ‌های نامنظم چریکی تا ملحق شدن کاظم اخوان گفت: همان روز که عراق تهران را بمباران کرد به جبهه رفتیم. یک ماه اول به مهران رفتیم و بعد از ۲۷ روز روزنامه‌ای به دستمان رسید که خبر محاصره خرمشهر و تجاوز عراق را می‌داد؛ به سمت خرمشهر و اهواز حرکت کردیم. به سوسنگرد که رسیدیم به دنبال مرکزی بودیم که ما را به خرمشهر برساند و از آنجا که شنیده بودیم ستاد چمران در حال اعزام نیرو است سراغ آنها رفتیم. ما با گروه ۱۱ نفره‌ای که آموزش خود را در انگستان و کشورهای غربی دیده بودند، همراه شدیم و کارمان این بود که عنوان خمپاره‌چی به نیروهای عراقی ضربه بزنیم. با محاصره سوسنگرد در ۷ مهرماه ، دکتر چمران زخمی شد و از آنجا که نیرو کم بود همیشه در خط بودیم. چمران هم روزانه به جبهه‌ها سر می‌زد و با همین حضورش رزمندگان را دلگرم می‌کرد. در این بازدیدها همیشه همراه او جوانی لاغراندام هم بود که از لحظات مختلف عکس می‌گرفت و امروز تمام آثاری که در گالری خانه عکاسان می‌بینیم را او عکاسی کرده است، کاظم اخوان .

وی بیان کرد: کاظم اخوان ناخودآگاه عکس می‌گرفت اگرچه آن زمان کسی چیزی از عکس نمی‌دانست و چندان به آن دقت نمی‌کرد اما در همه لحظات، حتی در لحظه نبرد،  کاظم اخوان به عنوان عکاس در صحنه‌ها حضور داشت. او یکبار پیش از آنکه رزمندگان به نیروهای عراقی برسند از پشت سر عراقی‌ها با دوربین به سمت آنها رفته بود و از آنجا که فرد عراقی فکر کرده بود اسلحه به دست کاظم اخوان است، دست‌هایش را بالا برده بود و اخوان در همان لحظه از او عکس گرفت.

وی افزود: از شاخصه‌های مهم کاظم اخوان، شجاعت وی بود؛ شجاعت به معنای عاقلانه و هدفمند کار کردن،‌ من در جنگ خمپاره‌چی بودم وصحنه‌ای را به خاطر دارم که در اطراف کاظم اخوان خمپاره می‌خورد اما او همچنان عکس می‌گرفت. 

محمد نخستین ادامه داد: یکی دیگر از خصوصیات مهم کاظم اخوان، خونگرمی، شیطنت، بی‎ریایی و بی‌غل و غش بودن وی بود. با شنیدن خبر اسیرشدن اخوان همه متاثر شدیم و منتظر بودیم که بیاید.

وی در پایان سخنانش خاطره‌ای از درایت و هوشمندی شهید چمران در ستاد جنگ‌های نامنظم را بازگو کرد.

داودآبادی فراهانی: اخوان همیشه آماده رزم بود

سپس داودآبادی فراهانی با یادی از سرهنگ کاظم فرتاش - از فرماندهان ستاد جنگ‌های نامنظم - اظهار کرد: وی در دل نوشته‌ای که سرتاسر با حزن و اندوه بود ،‌آرزو می‌کند که کسانی برگشت کاظم اخوان را پیگیری  کنند. او در خاطراتش می‌گوید که برادر کاظم اخوان، معاون من بود و وقتی کاظم جایگزین او شد،  ویژگی‌های برجسته‌ای را از او دیدم از جمله صبر و حوصله، متانت ، اهل نیایش بودن و استعداد ذاتی‌ در فراگیری امور تاکتیکی ،‌او اخوان را عکاسی که ادعایی نداشت معرفی می‌کند و می‌گوید : او حتی حلقه‌های عکاسی‌اش را به دیگران می‌سپرد تا آنها هم از عکس‌ها استفاده کنند، او همیشه آماده رزم بود و به قدری باهوش بود که ارزیابی نیروها برای منصوب شدن از سوی شهید چمران را برعهده داشت. کاظم اخوان در تمام مراحل، همراه شهید چمران بود .

سلطان احمدی:‌می‌دانست چمران میراثی است که باید برای آیندگان حفظ شود

سلطان احمدی (خواهرزاده کاظم اخوان) که از دیگر سخنرانان این جلسه بود نیز گفت: کاظم اخوان در خانواده مذهبی متولد شد، پدرش خادم حرم امام رضا (ع) بود و مادرش معلم. در مصاحبه با دوستان وی همه به روحیه شجاعت او اشاره کرده اند و او همیشه دنبال دفاع از مظلوم بود. در دوران تحصیل به ورزش توجه داشت و در جنگ چریکی هم که  ورزیدگی جسمی اهمیت دارد  او از نظر ورزیدگی چیزی کم نداشت. زمانیکه برادرش (سرهنگ اخوان) ماموریتی ویژه برای کاظم اخوان در تهران تعریف می‌کند، وی در مواجهه با فضای جنگ، اولین چیزی که توجهش را جلب کرد شخصیت چمران بود، کاظم اخوان متوجه می‌شود که باید رسالتی برای خود تعریف کند، او می‌دانست که چمران میراثی است که باید برای آیندگان حفظ شود.

وی درباره عکاسی کاظم اخوان نیز به این نکته اشاره کرد که اخوان به صورت عکاس آماتور ، به جنگ می‌رود و وقتی چمران، عکس‌های او را می‌بیند از وی تعریف می‌کند و او را به عکاسی‌ جنگ تشویق می‌کند.

سلطان احمدی در ادامه گفت: ثبت لحظات تاریخی‌ای که چمران حضور داشته و کاظم اخوان آن را عکاسی کرده بیانگر درک وی از اهمیت شهید چمران است او پروانه‌وار دور دکتر چمران می‌چرخید تا برای آبندگان مشخص کند که چمران چه کار بزرگی کرده است. کاظم اخوان بعد از شهادت چمران از منظر روحی متاثر می‌شود.

وی ادامه داد: در زمانیکه اسرائیل هدف جدیدی در لبنان تعریف کرده بود و از زمین و هوا به لبنان حمله می‌کرد به وی نیاز به اعزام خبرنگار اعلام شد و با اینکه خیلی از افراد به اخوان گفتند که این ماموریت خطرناک را نپذیرد اما او داوطلبانه عازم شد و در همانجا به اسارت درآمد.

مسئولان، احساس مسئولیت کنند

وی افزود: از آن زمان، علی‌رغم درخواست کمیته حقیقت‌یاب،  پاسخی از وضعیت وی اعلام نشده است، صحبت‌های مسئولان هم متناقض است و روایت مستندی دال بر شهادت یا زنده بودن ایشان وجود ندارد. امیدوارم مسئولان بعد از ۴۲ سال احساس مسئولیت کنند و وضعیت دقیق این اسرا را اعلام کنند.

 فرهاد سلیمانی:‌ بکرترین نگاه را به جنگ داشت

فرهاد سلیمانی که از عکاسان سخنران در این جلسه بود نیز گفت: صحبت درباره کاظم اخوان که من او را ندیده‌ام ، بسیار سخت است و فکر می‌کنم تحلیل و نگاه علمی به آثار وی به بیراهه رفتن است. او آموزش آکادمیک عکاسی نداشته است.

وی ادامه داد: طی ۲۲ سال که بحث گردآوری آثار عکاسان دفاع مقدس را انجام می‌دهم به همراه جمعی از دوستان، نگاهی به عکس‌های جنگ  داشتیم که این نمایشگاه شاید بارقه‌هایی از این آثار است. طی این سال‌ها ، هر بار عکس‌های کاظم اخوان را بین آثار دیگر عکاسان دیدم، احساس  کردم که کارهایش ویژه است،‌ آثارش همیشه می‌درخشید و اگر بخواهم برای او عنوانی را انتخاب کنم باید بگویم «وحشی‌ترین نگاه» را به جنگ داشت، البته وحشی، از نظر بکربودن و کلیشه‌ای نبودن. آثار او هرچه بود مواجهه خودش بود و الگوبرداری از دیگران نبود.

سلیمانی تاکید کرد: به نظرم از منظر عکاسی ، نگاه کردن به کاظم اخوان کار اشتباهی است چون چنین افرادی چند وجهی هستند و درونشان اتفاق دیگری رخ می‌دهد.به نظرم کاظم اخوان در فضای جدیدی بوده و جنگ را تجربه کرده و جنگ هم برای او مسیر کوچکی بوده است. همانطور که در طول زندگی‌اش، با علاقه‌اش، هوشش، خداوند مسیری را برای او تعریف کرده بود که تلنگری به دیگر عکاسان بزند و بگوید که فکر نکنیم آموزش آکادمیک باعث خلق شاهکار می‌شود. شاهکار کاظم اخوان،« زندگی‌اش» است.

توفیقات اخوان

وی بیان کرد: کاظم اخوان از زمانه جنگ دوربین به دست گرفت و دوربین در مقابل کاری که وی از قبل انجام داده بود بسیار حقیر بود و دوربین  ابزاری شد که او نیاز نداشت دوره‌های متعددی را برای آن بگذراند. اتمام عکس‌های او اتفاقاتی را ثبت کرده که مثل تابلوی نقاشی است. ثبت لحظاتی چون لحظه اسیر گرفتن یکی از توفیقاتی بوده که نصیب کاظم اخوان شد. کاظم اخوان همچون مقدس اردبیلی که توفیق اذان گفتن را پیدا کرد، این توفیق را بدست آورد که یکسال عکاسی کند و برود.

سلیمانی گفت: به نظرم برای تحلیل کارهایش، باید افرادی چون کاظم اخوان را شناخت تا بتوان کارهایش را شناخت. عکس‌هایی که کاظم اخوان طی یکسال در جنگ ثبت کرده ما را به این نقطه می‌رساند که حضور و نقش چنین فردی، به دست خداوند بوده است.

عکس‌هایی که گنجینه ارزشمندند

سلیمانی عکس‌های برجای مانده از جنگ را گنجینه‌های ارزشمندی دانست که هرچه زمان از آن می‌گذرد ارزش بیشتری پیدا می‌کند.

وی ادامه داد: ما آنچه  را که بر مردم گذشت و آنچه که یاد گرفتند را امروز روی این نگاتیوها داریم و آنچه در تاریخ تصویری ما وجود دارد در عکس‌های جنگی ما ثبت شده است ولی متاسفانه اتفاقی که باید و شاید برای آن رخ نمی‌دهد. ما در این مسیر ۲۱ یا ۲۲ ساله تلاش کردیم و حس کردیم در جای درستی قرار گرفتیم ولی به قدری مدیریت فرهنگی در کشور سبک دیده می‌شود و هرکس به خود اجازه می‌دهد که خودش را مدیر فرهنگی معرفی کند که این افراد کسانی را که سعی در ثبت تاریخ مملکت دارند اذیت می‌کنند. معمولا ما برای کاری که بخاطر این نظام و مردم انجام می‌دهیم مورد سرزنش، عتاب، آزار و اذیت قرار میگیریم. وقتی مدیر موزه برلین با دیدن آرشیو و عکس‌های ما می‌گوید که حاضر است تا یک فرد را به موزه ببرد تا اصلاح نگاتیو را آموزش دهد دوستان همکار و ایرانی کاری می‌کنند انجمن عکاسان نتواند سربالا کند.

باید بین‌المللی فکر کنیم

سلیمانی یادآور شد: با تاسیس انجمن پای جوانان و دانشجویان برای کار پژوهشی به انجمن باز شده و امثال کاظم اخوان نباید در فضای این شکلی محدود شود، شاید ما بتوانیم کارهای اخوان را در پاریس و لندن ارائه کنیم. ما باید بین‌المللی فکر کنیم و نترسیم از اینکه کارهای کاظم اخوان را در دنیا معرفی کنیم و کتابهای نفیس از آثار وی تولید کنیم و آنها کارهای وی را تحلیل کنند.

عکاس دفاع مقدس ، نه عکاس جنگ

حسن قائدی که دیگر عکاس حاضر در این جلسه بود نیز گفت: بهتر است بگذاریم عنوان عکاس دفاع مقدس همین عکاس دفاع مقدس بماند چراکه اطلاق عنوان عکاس جنگ  به آنها ، تقلیل دادن این عزیزان به عکاس حرفه‌ای است.

وی ویژگی عکاس دفاع مقدس را عکاسی مبتنی بر درونیات خود دانست و اظهار کرد: آنها عکاسانی بودند که بدون آموزش تئوریک و آکادمیک رفتند و عکاسی کردند و عکس‌های به شدت ساده اما در لحظات ناب و خوب را شاتر زدند، آنها پلان‌های بسیار ساده‌ای دارند اما عکسهایشان بسیار دلنشین است چراکه عکاسشان هم با عکس‌هایشان مثل رزمندگان دفاع مقدس ، مشغول دفاع بودند. آثار عکاسان جنگ بسیار ساده، تاثیرگذار و هنرمندانه است.

عصر، عصر هنرمند است

قائدی با بیان اینکه امروزه، عصر، عصر هنرمند است و نه هنر در توضیح گفت: یعنی این هنرمند است که دوست دارد خودش را نشان دهد،در حالیکه قبلا اثری خلق می‌شد که سال‌ها ما را در هنر غرق می‌کرد، امروزه هنرمند می‌خواهد خود را معرفی کند و نشان دهد، بنابراین اطلاق واژه کار هنری  به این آثار ، شاید نابجا باشد و برای عکاسان مصداق نداشته باشد.

ویژگی عکاس دفاع مقدس

وی در خصوص عدم اطلاق عنوان عکاسان جنگ به عکاس دفاع مقدس گفت: تعبیر از عکاس جنگ کسی است که به جبهه می‌رود و تلاش می‌کند تا عکس خوبی بگیرد و از امتیازها و مزایای آن در قالب نمایشگاه و کتاب استفاده کند در حالیکه عکاس دفاع مقدس در زمان جنگ به چنین چیزی فکر نمی‌کرده، او همیشه کلمن یخ به همراه خود داشته و نگاتیوهایش را درون آن قرار می‌داده تا آنها را به کسی که از خط مقدم برگشته  برساند، بنابراین چنین فردی عکاس معمولی نیست؛ چنین فردی فراتر از هنر به این مقوله نگاه می‌کند.

این عکاس اظهار کرد: آدم شهادت‌طلب، با افراد در خط نبرد همراه شده تا به عروج و کشف و شهود برسد و به فکر بازگشت و استفاده از مزایای آثارش نیست.  

قائدی تاکید کرد: در شرایطی که نگاه‌ها به زندگی مدرن و متاثر از هالیوود است و دائم تحولات بصری وارد ذهنمان می‌شود متفاوت نگاه کردن بسیار سخت است و این امر یک صداقت، بی‌آلایشی و سبکبالی درونی می‌خواهد.

وی با تاکید بر اینکه عکاس جنگ نیست و دوست دارد عکاس دفاع مقدس باشد عنوان کرد: ای کاش عکس‌هایی همچون آنچه امروز در گالری خانه به نمایش در آمده به جایی رود که بتواند با آدم‌های جدیدی ارتباط برقرار کند، گرچه که رسانه‌های غربی حاضر نیستند این عکس‌ها را اینگونه نمایش دهند و تکثیر کنند چراکه نوعی پشت پا زدن به خودشان و حرف‌هایشان است.

این عکاس در بخش پایانی این جلسه ، به عملکرد برخی از مدیران فرهنگی انتقاد کرد.

در پایان این جلسه ، پوستر سومین پاتوق عکس خانه عکاسان ایران که با موضوع «واکاوی نگاه چریکی یک عکاس به جنگ» برگزار شده بود، رونمایی شد.

انتهای پیام/