به گزارش روابط عمومی حوزه هنری؛ در تازه‌ترین نشست مساله شهر «گفتگوی انتقادی مدیریت شهری و علوم انسانی در باب شهر» که با عنوان «معماری؛ حکمت و قدرت» برگزار شد، دکتر مهدی حجت، استاد دانشگاه تهران، از مدیران ارشد و بنیانگذاران سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و معاون پیشین شهرسازی و معماری شهرداری تهران و سیدفاضل سجادی، پژوهشگر حوزه شهر و معماری به عنوان دبیر نشست به گفتگو پرداختند.

«شهر» و«حکمت معماری ایران»

در ابتدای این نشست سیدفاضل سجادی با اشاره به این موضوع که سلسله نشست های«مساله شهر» بیش از هر موضوعی  متمرکز بر این است  که «شهر» و وضعیت امروز «مردم» را بررسی کند، گفت: این نشست ها شهر را به عنوان یک مساله مورد بررسی قرارمی دهد و بعد از آن موضوعاتی که شهر بر مردم عارض می کند و همچنین موضوعاتی که  شهر را تبدیل به جای دیگری می کند مورد  بررسی و کنکاش قرار می گیرد.

وی افزود: سال گذشته موضوع «مساله شهر» با محوریت «مسائل اجتماعی و مدیریتی» شهر بود و امسال قرار است مساله «حکمت معماری ایران» را در شهر بررسی کنیم.  

سجادی عنوان کرد: سئوالی که در نشست مساله شهر با موضوع و محوریت «معماری، حکمت و قدرت» به آن پاسخ داده می شود، این که چطور مساله «حکمت معماری ایران»  را درشهر پیگیری کنیم که این حکمت و دانش در شهر مستقر شود؟

«شهر» برای بقاء نیاز به قدرت حاکم دارد.

این پژوهشگر معماری اظهار داشت: چرا قدرت؟ به دلیل اینکه  هر چیزی که ما درعرصه معماری بشر می گوییم، می اندیشیم و آموزش می دهیم در نهایت باید بر زمین مستقر و ساخته شود و معرض عموم قرار بگیرد.

وی تاکید کرد: در تاریخ که بنگریم هر گاه حاکمیت و مدیران و همچنین اصحاب قدرت که طبیعتا اصحاب ثروت هم هستند،  به سمت فهم و شعور معماری و همچنین گفت وگوی معماری با افراد رفتند و نیز معماری برای آنها ارزش داشت، آثاری خلق شد که   آن آثار قله های فرهنگی و هنری معماری یک جامعه شدند و به واسطه آن عملا «تمدن» بر زمین به وجود آمد.  

سجادی با طرح این سوال که چطور باید حکمت را به وسیله قدرت بر زمین مستقر کرد؟ گفت: اگر بلند همتی بعضی از مسئولین نبود، به وجود آوردن ساختمان های زیادی که به لحاظ شاخص و قدرتمند بودن در حال حاضر در کشور وجود دارد، ممکن نبود. اگر گوهر شادی نبود مسجد گوهر شادی نیز وجود نداشت و اگر آن مسئول بلند همت درکی نسبت به «حکمت معماری» نداشت آن ساختمان شاخص، جایگاه ویژه ای نداشت .

نقش مردم در ایجاد «معماری شهر»

مهدی حجت در ادامه صحبت های سجادی گفت: قدرت و صاحبات قدرت که بر آن تکیه می کنید حقیقتا کجا هستند؟ اگر بخواهم خیلی اجمالی به این موضوع بپردازم  باید بگویم کسانی که صاحب قدرت و متولیان دولت هستند، از طریق رای مردم به قدرت می رسند. به بیان ساده تر قدرت دست مردم است.

وی ادامه داد: به عقیده من درست نیست که بگوییم صاحبان قدرت تاثیر مطلق هستند،  بلکه نقش مردم در ایجاد «معماری شهر» را مهم‌تر می دانم. زیرا آنها برای رسیدن به خواسته ها و تمایلات خود کسانی را انتخاب می کنند که به خواسته های آنها توجه داشته باشند. پس می توان گفت نقش مردم درایجاد معماری و معماری شهر موثرتر است. البته نمی توان نقش قدرت و تاثیر آن را نادیده گرفت. اما صاحبان قدرت و متولیان امور قدرت مطلق نیستند.

حجت گفت: به عقیده من یک شهر وقتی به وجود می آید که مردم آن شهر بدانند که چه توقعی از سکنی گزیدن دارند. مقصودشان از استقرار در یک مکان و زندگی کردن در آن چیست .

عضو هیات علمی دانشگاه تهران اظهار داشت: بنابراین می توان گفت این مردم هستندکه یک «شهر» را می سازند، البته می تواند مورد تایید حکام آن «شهر» نیز باشد. زیرا حکام مطلقا کاری غیر از خواسته مردم انجام نمی دهند . به این دلیل که هم منتخب مردم هستند و هم می خواهند ادامه حیات داشته باشند. پس باید به خواست عمومی مردم توجه داشته باشند .

نقش مردم در «چهره شهر»

وی تشریح کرد: اگر به این موضوع برسیم که یک شهر از منظر ظاهری شکل نامناسبی دارد، متوجه این امر می شویم که آنچه مردم از محل سکنی خود می خواهند و توقع دارند، همین است. چه معماری و چه شهر، آینه زندگی مردم است.

وی تاکید کرد: با این توضحیات می توان گفت معماری و تصویر«شهر» محصول مردم آن شهر است. مردم شهر آنگونه که فکر می کنند، همان در «شهر» تجلی پیدا می کند و به «شهر» تبدیل می شود .  می توان گفت شهر تهران آینه همان وضعیتی است که مردم شهر تهران دارند .

عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: قبول دارم «شهر» در ساخته شدن «مردم» موثر است و این را نیز قبول دارم که «مردم» در ساختن «شهر» تاثیر دارند  اما این را نمی پذیرم که «معماری» و «شهر سازی» به اندازه ای قدرت دارند که بر خلاف خواست مردم یک معماری خوب توسط معماران خوب ایجاد شود و به خواست مردم توجه نکنند.  بنابراین باید آن اصلاح در جامعه اتفاق بیفتد .

ظهور «تمدن» در شهرها و نقش در زندگی مردم

مهدی حجت ادامه داد: فرق «شهر» با «روستا» چیست؟ روستا به جهت جمعیتی که دارد  زندگی یک خانواده در زندگی خانواده دیگر تاثیر چندانی ندارد. بنابراین افراد در روستا تقریبا آزاد هستند آن طور که دوست دارند رفتار کنند و آنگونه که دوست دارند در ساخت و ساز خانه خود اقدام کنند و این موضوع قابل فهم است.

وی ادامه داد: «شهر» به نسبت جمعیت آن سنجیده می شود، این موضوع در قانون کشور ما هم وجود دارد؛ اگر جمعیتی از تعدادی که مد نظر است بیشتر شود، «شهر» به وجود می آید. به بیان ساده تر تعداد جمعیت از یک حد نصابی بیشتر شود تعاملی بین آنها شکل می گیرد که نمی توانند بدون هم زندگی کنند؛ اینجاست که «تمدن» شکل می گیرد.

این استاد دانشگاه عنوان کرد: در تعریف «تمدن» می توان گفت، «تمدن» و «مدنیت» یعنی رسیدن به جایگاهی که بتوان حقوق دیگری را رعایت کرد. رعایت قوانین شهری هم بدین معناست که تو باید بگذاری دیگران زندگی کنند و دیگران نیز بگذارنند تو زندگی کنی. به بیان ساده تر زندگی تو در گرو زندگی دیگران است .

 عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: پس تا آن اخلاقیاتی که دریک جامعه وجود دارد، اصلاح نشود و آرام آرام  زمینه های درک عمومی از شرایط زندگی معقول ومطلوب برای آحاد افراد فراهم نشود ما امکان اینکه معماری خوب داشته باشیم،  را نخواهیم داشت.

نقش دولت و نهادهای حاکمیتی در ترسیم چهره «شهر»

در ادامه سجادی با توجه به سخنان دکتر حجت گفت: بزرگترین کارفرماهای ساختمانی« نهاد های دولتی و حاکمیتی» هستند.  همانطور که شما گفتید در روستا افراد آزاد هستند آنگونه که دوست دارند در ساخت و ساز خانه خود اقدام کنند. دولت مدرن و نهاد های حاکمیتی در «شهر» دخالت را از مردم می گیرند  و همه امور را در خود متمرکز می کنند. به بیان ساده تر قوانین  و ساخت و ساز ها، نظام مهندسی که وجود دارد  و شیوه ساخت در دست مردم نیست و اگر مردم در ساخت و ساز و معماری توانایی و شناخت نیز داشته باشند،  همه امور به دست مردم واگذار نمی شود. با توجه به این موارد  می توان گفت که« قدرت» در این زمینه نقش  دارد.

وی افزود: مردم حتی اگر قدرت خود را تفویض کنند، چیزی به عنوان «مدیریت شهری» به وجود می‌آید که تنها اوست که می تواند درباره معماری تصمیم گیری کند. موضوع دوم که در مورد مردم وجود دارد  این است که در دوران پهلوی آنها را مجبور می کردند که به چیز دیگری تبدیل شوند.  در آن دوران صاحبان قدرت که الگوهای سخت خود را  مستقر می کردند و اعلام می کردند حیاط مرکزی نباید ساخته شود، خانه های سنتی حق ساخت ندارند. قانون شصت – چهل را اعمال کردند و مواردی از این دست. به تعریف دقیق تر دولت مدرن در سلیقه مخاطب اعمال نفوذ می کرد.  

اصلاح «معماری شهر» با تاکید به آموزش و نهادینه کردن فرهنگ در مدارس 

حجت  در پاسخ  به صحبت های سجادی گفت:  آن اشخاصی که مدیر جامعه هستند، مسئولینی هستند که از دامن این مملکت بزرگ شدند.   به همین منظور من فکر می کنم اگر ما واقعا و عمیقا تمایل داریم که «معماری» ما اصلاح شود باید از دوران کودکی به آموزش و تعلیم دادن کودکان اقدام کنیم؛ زیرا همین کودکان مدیران آینده این کشور هستند.

وی افزود: من این صحبت شما را قبول دارم که بسیاری از ساختمان های شاخص و شاخته شده توسط دستگاه ها و نهادهای دولتی ساخته شده است که در مورد آنها هم تصمیمات درستی گرفته نمی شود و معماری درستی در آن ساختمان ها نیز وجود ندارد. چرا؟ به این دلیل که این صاحبان قدرت آگاهی درستی از معماری و اصول آن ندارند. معقتد هستم باید در این زمینه از دوران کودکی  آموزش را شروع کرد.

این استاد دانشگاه عنوان کرد: از کارهایی که می شود در این زمینه انجام داد می توان به این اشاره کرد که شما در موسسه و پژوهشگاه خود اقدام  به فراهم کردن نکاتی در باب شهرسازی کنید و آن را به آموزش و پرورش پیشنهاد دهید که در کتاب های مدارس گنجانده شود.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران بیان کرد: برای پرهیز از دو جریان انحرافی که در حدود 100 سال گذشته در مملکت و فرهنگ ما ایجاد شده و برای پر کردن این خلاء و نیز برای جلوگیری از تهاجم فرهنگی که به سمت ما می آید، باید قیام کنیم و این قیام باید با مردم همراه باشد.

وی افزود: همانگونه که در انقلاب و جنگ مردم همراه بودند  و به پیروزی رسیدیم، در زمینه اصلاح «معماری شهر» نیز باید با مردم همراه شد. این اتفاق از طریق ارتقای دانش و حس مردم نسبت  به «اصلاح معماری شهر» مسیر می شود.  توصیه من این است و به این موضوع اعتقاد دارم که مبحث نظری حتما باید به مرحله اجرا برسد.

ارتقاء فهم مردم و نقش آن در معماری

دکتر حجت ادامه داد: من در این نشست پیشنهاد می دهم  که ما معماران باید سندیت و اشاعه ارزش های معمارانه را آغاز کنیم. فهم مردم نسبت به این موضوع که معماری چقدر مهم و ارزشمند است باید ارتقا یابد و بعد از آن صبر داشته باشیم. مردم اصل هستند و فهم مردم همه چیزی را اصلاح می کند اما چقدر در این زمینه تلاش و سعی کردیم؟

وی خطاب به سجادی افزود: در مرکز پژوهشی شما که در این زمینه تحقیق و پژوهش می کنید، این تحقیقات نباید در کتابخانه باقی بماند، بلکه باید در کتاب های درسی دانش آموزان ورود پیدا کند. اگر این امر مسیر شد پیروز شده اید.

سجادی نیز در پاسخ گفت: ما از دو طرف ماجرا به یک موضوع نگاه می کنیم . واقعیت این است که ما در یک شرایطی جلو آمدیم که معماری نه تنها مهم نیست، بلکه ذائقه وسلیقه ما در این زمینه خراب شده است. در نهایت ما باید به امر فرهنگی و به نسل کودک توجه کنیم، که در آن شکی نیست. این امر سخت ترین کار یک جامعه است.

 وی اظهار داشت: این جلسات و نشست ها می خواهد بگوید که چگونه فرهنگ عامه «حکمت معماری» را می سازد. جنبه های مختلف نیروهای پیرامونی سازنده معماری را بررسی می کنیم. در این نشست می خواهیم ببینیم قدرت را چه باید بکنیم. آموزش چه نقشی دارد و چه کار انجام می دهد؟ مساله این است که قوانین چه می کنند.

این پژوهشگر معماری تصریح کرد: در دانشکده های «معماری» مفهوم و توجه به جزییات «معماری» زیاد است . وقتی دانشجو وارد بازار کار می شود با سد محکم نظام مهندسی، شهرداری و صاحب ثروت مواجه می شود که  در نهایت منزوی و سرخورده می شود.  اینجاست که قدرت، آن فرهنگ را می تواند بسازد. عرض من اینجاست که چطور باید گفت وگو کنیم؟ چطور باید در فضای قدرت حرکت کنیم ؟

«قدرت» و نقش آن در «معماری»

حجت در پاسخ به این سوالات گفت: «قدرت» در یک بستر است.  «قدرت» در خلاء نیست، در واقعیت است. چیزی که صاحبان قدرت (در زمینه معماری) از آن نگران هستند رضایت عمومی است. آنها برای بقاء خود و رضایت عمومی تلاش خواهند کرد.

وی عنوان کرد: اگر فعلا امکان کار بلند مدت عمیق آموزشی وجود ندارد، یا اگر وجود داشته باشد نتایج آن خیلی دیرتر به دست می آید، و از طرفی شما تاکید دارید که کار باید در سریعترین زمان ممکن اتفاق بیفتد، به نظر من باید حداقل  تعدادی از افرادی که شما می شناسید و با شما هم عقیده هستند، همراه شوید.

حجت سخنانش را با ذکر این مثال ادامه داد: به طور مثال شما می گوید پژوهشگاه هنر معماری اسلامی اعلام کرده تصمیمی که در مورد یک ساختمانی در یک جایی از شهر گرفته شده است درست نیست. اگر صحبت های شما و پژوهشگاه شما همراه با امضاء دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران باشد و در کنار آن دانشگاه شهید بهشتی نیز با شما همراه و همقدم باشد،  تاثیر و قدرتش بیشتر می شود. به بیان ساده تر می توان گفت راه مواجه شدن با قدرت( در زمینه معماری) مقابله کردن با قدرت است  و این امر نیز قدرت می خواهد. نکته مهم این است که افراد متفکری که همرنگ هستند  باید بتوانند در برابر این «قدرت» مقابله کنند. این راه کوتاه مدت است و راه بلند مدت همان شروع آموزش از مدارس است.

انتهای پیام/